އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ދެމެދު ފޮއްޅަވައި (ޗާގޯސް) އާ ގުޅޭގޮތުން ހެދުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މުޢާހަދާ ތަޞްދީޤުކުރުމުގެ މަސައްކަތް އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ކުރިއަށްގެންދިއުމުގެ ކުރިން، ރަސްގެފާނުގެ ވަޒީރުންނަށް ލަފާދީފައިވަނީ، ތާރީޚީ، ދުސްތޫރީ އަދި ޤާނޫނީ ކޮން އަސާސްތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްތޯ ލިޔުމުން ސާފުކޮށްދިނުމަށް އެދި "ޕެން ފޯ ރައިޓްސް" އިން މިއަދު އިންގްލެންޑް އެންޑް ވޭލްސްގެ އެޓާނީ ޖެނެރަލް ދަ ރައިޓް އޮނަރަބްލް ލޯޑް ހާމަރ ކޭސީ އަށް ރަސްމީ ސިޓީއެއް ހުށަހަޅައިފިއެވެ.
މި ސިޓީ ފޮނުވާފައިވަނީ، ހައުސް އޮފް ކޮމަންސްގެ ޖަސްޓިސް ކޮމިޓީގެ ކުރިމަތީގައި ލޯޑް ހާމަރ ދާދިފަހުން ދެއްވި ބަޔާނެއްގައި، "ހުށަހަޅާފައިވާ އެއްބަސްވުން ނިންމައި ތަޞްދީޤުކުރުމަށް ސަރުކާރުން ސާބިތުކަމާއެކު ދެމިއޮތްކަން ކަށަވަރުކޮށްދެއްވުމާ" ގުޅިގެންނެވެ. މި ސިޓީ ރައްދުކޮށްފައިވަނީ އިނގިރޭސި ސަރުކާރުގެ އެންމެ އިސް ޤާނޫނީ މުޝީރުގެ ހައިސިއްޔަތުން އެޓާނީ ޖެނެރަލްގެ ދުސްތޫރީ މަޤާމަށް ކަމަށްވާއިރު، ސިޓީ ފޮނުވާފައިވަނީ ސިޔާސަތުތަކާ ނުވަތަ ޚާރިޖީ ކަންކަމާ ބެހޭ ވަޒީރުންގެ ބަދަލުގައި ސީދާ އެޓާނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށެވެ.
ވަޒީރުންނަށް ލަފާ އެރުވުމުގެ ކުރިން، ތާރީޚީ ހެކިތަކުގެ ވަކި ބައިތަކަކާއި، ދުސްތޫރީ ދިރާސާތަކާއި، އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުގެ އުޞޫލުތަކަށް ބަލާފައިވޭތޯ މި ސިޓީގައި ސުވާލުކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ "ކޮންސްޓިޓިއުޝަނަލް ރިފޯމް އެންޑް ގަވަރނަންސް އެކްޓް 2010" ގެ ދަށުން މި މުޢާހަދާ ޕާލިމަންޓަށް ހުށަހެޅޭއިރު، އެ މުޢާހަދާ ދިރާސާކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށް ބޭނުންވާ ތާރީޚީ އަދި ޤާނޫނީ ފަސްފަހަތް އޮތްގޮތުގެ ފުރިހަމަ މަޢުލޫމާތު އިނގިރޭސި ޕާލިމަންޓަށް ލިބޭނެތޯ ވެސް ސުވާލުކޮށްފައިވެއެވެ. "ޕެން ފޯ ރައިޓްސް"ގެ މި ސިޓީއަކީ މިހާރުގެ ފޮއްޅަވައިގެ ބީރަށްވެހީން (ޗާގޯސިއަނުން) ގެ ކަރާމާތަށް ނުވަތަ ޙައްޤުތަކާ ދެކޮޅަށް ފޮނުވި ސިޓީއެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، މިއީ އެ ސަރަޙައްދުގެ ކުރީގެ ތާރީޚީ އަދި ދުސްތޫރީ ރެކޯޑްތަކާއި، މި މުޢާހަދާ ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވާ ޤާނޫނީ މަރުޙަލާތަކާ ގުޅޭގޮތުން ފޮނުވި ސިޓީއެކެވެ.
މި ސިޓީގެ ބޭނުމަކީ ހުށަހަޅާފައިވާ މުޢާހަދާއާ އެއްކޮޅަށް ނުވަތަ ދެކޮޅަށް ސިޔާސީ ބަހުސެއް ކުރުމެއް ނޫނެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ވަޒީރުންނަށް ލަފާ އެރުވުމުގެ ކުރިން ބެލި ތާރީޚީ، ދުސްތޫރީ އަދި ޤާނޫނީ ރެކޯޑްތަކަކީ، މިފަދަ ދުސްތޫރީ ގޮތުން މުހިންމު ނިންމުމަކަށް ބާރުލިބޭ ވަރުގެ ފުރިހަމަ ރެކޯޑްތަކެއްތޯ ސާފުކުރުމެވެ.
ސާފުކުރުމަށް އެދިފައިވާ ހަ ދާއިރާ
މި ސިޓީގައިވާ ސުވާލުތައް ތާރީޚީ، ދުސްތޫރީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ކަންބޮޑުވުންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހަ ބަޔަކަށް ބަހާލެވިފައިވެއެވެ:
ފުރަތަމަ ބައިގާ، ފޮއްޅަވައިގެ އިސްތިއުމާރުގެ ކުރީގެ އަދި ޗާޓުތަކުގެ ރެކޯޑްތަކުގެ މައްޗަށް ބަލާފައިވެއެވެ. އަދި ވަޒީރުންނަށް ޤާނޫނީ ލަފާދިނުމުގެ ކުރިން، އެ ސަރަޙައްދުގެ ތާރީޚީ ހައިސިއްޔަތާ ގުޅޭ ކުރީގެ ލިޔެކިޔުންތަކާއި، ތާރީޚީ ޗާޓުތަކާއި، ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ، މިނިވަން މާހިރުންގެ ޚިޔާލު އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ދިރާސާކުރިތޯ ސުވާލުކޮށްފައިވެއެވެ.
ދެވަނަ ބައިގާ، އެތަނުގައި އިސްތިޢުމާރީ ދަނޑުވެރިކަން (ޕްލާންޓޭޝަން) ފެށުމުގެ ކުރީގެ އާބާދީގެ ތާރީޚަށް އަލިއަޅުވާލާފައިވެއެވެ. އަދި ރަށްތަކުގެ ކުރީގެ އާބާދީގެ ތާރީޚާ ގުޅޭ އަރުޝީފު (އާކައިވް) ރެކޯޑްތަކާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދެކުނުގެ ރަށްތަކުގެ ރަށްވެހީންގެ ދޫދޫމަތިން ދެކެވޭ ވާހަކަތަކާއި، އިސްތިއުމާރީ ދަރަޖަކުރުންތައް އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ބަލާފައިވޭތޯ ސުވާލުކޮށްފައިވެއެވެ.
ތިންވަނަ ބައިގާ، ސުވާލުކޮށްފައި ވާނީ މޮރިޝަސްގެ ސިޔާދަތީ ދަޢުވާއާ ގުޅޭ ދުސްތޫރީ އަސާސްތަކާ ބެހޭގޮތުންނެވެ. މޮރިޝަސްއަށް މިނިވަންކަން ލިބުނުއިރު، ދުސްތޫރީ މަޤާމުގައި، އެ ޤައުމުގެ އިހުތިޞާސް އޮތް ސަރަހައްދާއި، އޭގެ ފަހުން ހެދި އެތެރޭގެ ޤާނޫނުތަކާއި، އަދި މިހާރުގެ ސިޔާދަތީ ދަޢުވާ ބިނާވެފައިވާ ތާރީޚީ ނަޒަރުތައް ޞައްޙަތޯ އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ބަލާފައިވޭތޯ ސުވާލުކޮށްފައިވެއެވެ.
ހަތަރުވަނަ ބައިގާ، އދ. ގެ އިސްތިއުމާރު ނައްތާލުމާ ބެހޭ އޮނިގަނޑަށް ބަލާފައިވެއެވެ. ފޮއްޅަވައިގެ މައްސަލާގައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުންތަކުގެ އަސާސްތަކަށް، އިނގިރޭސި ދައުލަތުގެ ވަޒީރުންނަށް ލަފާދިނުމުގެ ކުރިން ސަރުކާރުން ބަލާފައިވޭތޯ ސުވާލުކޮށްފައިވެއެވެ.
ފަސްވަނަ ބައިގާ، ސިޔާދަތާއި، މުޢާހަދާ ހެދުމާއި، އަދި ތިންވަނަ ޤައުމުތަކުގެ މަޞްލަޙަތާ ގުޅޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުގެ ފުޅާ އުޞޫލުތަކަށް ބަލާފައިވެއެވެ. ވަޒީރުންނަށް ލަފާދިނުމުގެ ކުރިން އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން އެ ކަންކަން ދިރާސާކުރިތޯ ސުވާލުކޮށްފައިވެއެވެ.
ހަވަނަ އަދި ފަހު ބައިގާ، އަލިއަޅުވާފައި ވާނީ، ޕާލިމަންޓަށް ޖަވާބުދާރީވުމާ ބެހޭގޮތުންނެވެ. ހުށަހަޅާފައިވާ މުޢާހަދާ ތަޞްދީޤުކުރަން ހުށަހަޅާއިރު، ޕާލިމަންޓް މެންބަރުންނަށް، މައްސަލައިގެ ތާރީޚީ، ދުސްތޫރީ އަދި ޤާނޫނީ ފަސްފަހަތް އޮތްގޮތުގެ ފުރިހަމަ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދެވޭނެތޯ ސުވާލުކޮށްފައިވެއެވެ.
އެޓާނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް އިޚްތިޔާރުކުރީ ކީއްވެ؟
މި ސިޓީއަކީ ފޮއްޅަވައިގެ މައްސަލައިގެ އަސާސީ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް އަލުން ކުރުމަށް ފޮނުވި ސިޓީއެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، މީގެ ބޭނުމަކީ ވަޒީރުންނަށް ލަފާދިނުމުގެ ކުރިން ބެލި ރެކޯޑްތަކަކީ މިފަދަ މުހިންމު ނިންމުމަކަށް ބާރުދޭ ވަރަށް ފުރިހަމަ ރެކޯޑްތަކެއްތޯ ސާފުކުރުމެވެ. ސިޔާސަތުތަކާ ނުވަތަ ޚާރިޖީ ކަންކަމާ ބެހޭ ވަޒީރުންގެ ބަދަލުގައި އެޓާނީ ޖެނެރަލްއަށް މި ސިޓީ ރައްދުކުރުމުން، "ޕެން ފޯ ރައިޓްސް" އިން އެދެނީ އެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޤާނޫނީ ގޮތުން މަތިކޮށްފައިވާ ދުސްތޫރީ އޮފީހުން މިކަން ސާފުކޮށްދިނުމަށެވެ. ޢާއްމު ގޮތެއްގައި އިނގިރޭސި އެޓާނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހެޅޭ ސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބު 20 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދޭންޖެހެއެވެ.
ފުރިހަމައަށް ހުޅުވާލެވިގެން ޝާއިޢުކުރުން
ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަށް ކަންކަން ކުރުމަށާއި ހެކީގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ އާންމު ބަހުސަކަށް ފުރުޞަތު ދިނުމުގެ ގޮތުން "ޕެން ފޯ ރައިޓްސް" އިން ވަނީ މި ސިޓީ އާންމުކޮށް ލިބޭނެހެން ހުޅުވާލާފައެވެ. މި ޖަމްޢިއްޔާއިން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ސިޔާދަތާއި، އިސްތިއުމާރު ނައްތާލުމާއި، އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނާ ގުޅޭ ސުވާލުތައް ދިރާސާކުރަންވާނީ އަޞްލު ލިޔެކިޔުންތަކުގެ އެހީގައެވެ. އަދި މިފަދަ ސިޓީތައް އާންމުކުރުމުން ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކަށާއި، ނޫސްވެރިންނަށާއި، ޕާލިމަންޓް މެންބަރުންނަށް އަދި ޤާނޫނީ މާހިރުންނަށް، ވަކި ބައެއް އުނިކޮށްފައިވާ ވާހަކަތަކެއްގެ ބަދަލުގައި ސީދާ ސުވާލުތައް ދެނެގަތުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިގެންދާނެއެވެ.
މި ޖަމްޢިއްޔާއިން އުއްމީދުކުރަނީ އެޓާނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ލިޔުމުން ޖަވާބެއް ލިބޭނެ ކަމަށެވެ. ލިބޭ ކޮންމެ ރަސްމީ ޖަވާބެއް، ފޮއްޅަވައިގެ މައްސަލައާ ގުޅޭގޮތުން "ޕެން ފޯ ރައިޓްސް" އިން ބަލަހައްޓަމުންދާ އާންމު އަރުޝީފުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ފުރިހަމައަށް ޝާއިޢުކުރެވޭނެއެވެ.
ލިޔުމުގެ މަޢުލޫމާތު
މި ސިޓީގެ ފުރިހަމަ ކޮޕީ އާންމު ރިފަރެންސް ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ތިރީގައިވާ ލިންކުން ޑައުންލޯޑް ކުރެވޭގޮތަށް ލިބެން ހުންނާނެއެވެ.