(މިލިޔުމާ ގުޅުންހުރި އިނގިރޭސި ލިޔުން މިތަނުން ކިޔުއްވާ)
މުސައްނިފުގެ ނޯޓް
ގަރުނަކަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވަންދެން، އެޗް. ސީ. ޕީ. ބެލް ބެލެވިފައިވަނީ ދިވެހި ތާރީޚު އެންމެ ފުރިހަމައަށް ރިކޯޑުކުރި ފަރާތުގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް، މި މަޒުމޫނުގައި އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކަށް ބަލާލާނީ ތަފާތު ނަޒަރަކުންނެވެ. އެއީ 1887 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިންގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށަށް ދިވެހިރާއްޖެ ދިޔުމުގެ ކުރިން ހިނގާފައިވާ ގާނޫނީ، ސިޔާސީ އަދި އަރުޝީފީ ބަދަލުތަކުގެ އަލީގައެވެ.
ތާރީޚު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކަށާއި، ޔުނިވަރސިޓީ ލެކްޗަރާއިންނަށާއި، ދަރިވަރުންނަށާއި، ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގެ ބޭފުޅުންނަށާއި، ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތަކުގެ އިތުރުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނީ ތާރީޚަށް ޝައުގުވެރިވާ އެންމެހައި ފަރާތްތަކަށް އަމާޒުކޮށް ލިޔެފައިވާ މި ދިރާސާއަކީ، މިހާރު ލިބެން ހުރި ރަސްމީ ލިޔެކިޔުންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ދިރާސާއެކެވެ. މި ދިރާސާގައި ކަށަވަރުވެފައިވާ ހެކިތަކާއި، ތާރީޚީ ގޮތުން ލަފާކުރެވޭ ކަންކަމާއި، އަދިވެސް އިތުރު ދިރާސާ ބޭނުންވާ ކަންކަން ވަކިކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނެއެވެ.
ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ޖުލައި 26 ވަނަ ދުވަހު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފާހަގަކުރަމުންދަނީ އިނގިރޭސިންގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށުން ރާއްޖެ މިނިވަންވި ދުވަހެވެ. އެއީ 1965 ވަނަ އަހަރު، ބޭރުގެ ބާރެއްގެ ދަށުގައި އޮތް އޮތުން ނިމުމަކަށް އައި މުނާސަބަތެވެ. އެއީ ކަނޑައެޅިގެން އުފާކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ހަމައެކަނި 1887 އާ ހަމައަށް ފަހަތަށް ބަލައިލުމަކީ ތާރީޚުގެ އެއްބައި ފޮރުވުމެވެ. މުހިންމު ސުވާލަކީ ދިވެހިރާއްޖެއިން މިނިވަންކަން އަނބުރާ ހޯދި ގޮތެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެންމެ ފުރަތަމަ އެ މިނިވަންކަން ހިމޭންކަމާއެކު ލިޔުމަކުން ނިގުޅައިގަތީ ކިހިނެއް، އަދި ކާކުތޯ ކުރެވޭ ސުވާލެވެ. އެކަން ހިނގާފައިވަނީ އެއްވެސް މުއާހަދާއެއްގައި ސޮއިކުރުމުގެ ހަތަރު އަހަރު ކުރިންނެވެ. އެއީ ސިލޯނުގައި އޮތް އިނގިރޭސި ސަރުކާރުގެ އެދުމުގެ މަތިން އަދި އެ ސަރުކާރުގެ ޚަރަދުގައި ލިޔެ ޗާޕުކުރި ރިޕޯޓެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. އެއީ ދިވެހި ސަރުކާރުގެ އެދުމަކަށް ކުރި ކަމެއް ނޫނެވެ.
ގަރުނަކަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވަންދެން، އެޗް. ސީ. ޕީ. ބެލް ބެލެވިފައިވަނީ ދިވެހި ތާރީޚު އެންމެ ފުރިހަމައަށް ރިކޯޑުކުރި ފަރާތުގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް، މި މަޒުމޫނުގައި އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކަށް ބަލާލާނީ ތަފާތު ނަޒަރަކުންނެވެ. އެއީ 1887 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިންގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށަށް ދިވެހިރާއްޖެ ދިޔުމުގެ ކުރިން ހިނގާފައިވާ ގާނޫނީ، ސިޔާސީ އަދި އަރުޝީފީ ބަދަލުތަކުގެ އަލީގައެވެ.
ތާރީޚު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކަށާއި، ޔުނިވަރސިޓީ ލެކްޗަރާއިންނަށާއި، ދަރިވަރުންނަށާއި، ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގެ ބޭފުޅުންނަށާއި، ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތަކުގެ އިތުރުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނީ ތާރީޚަށް ޝައުގުވެރިވާ އެންމެހައި ފަރާތްތަކަށް އަމާޒުކޮށް ލިޔެފައިވާ މި ދިރާސާއަކީ، މިހާރު ލިބެން ހުރި ރަސްމީ ލިޔެކިޔުންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ދިރާސާއެކެވެ. މި ދިރާސާގައި ކަށަވަރުވެފައިވާ ހެކިތަކާއި، ތާރީޚީ ގޮތުން ލަފާކުރެވޭ ކަންކަމާއި، އަދިވެސް އިތުރު ދިރާސާ ބޭނުންވާ ކަންކަން ވަކިކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނެއެވެ.
ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ޖުލައި 26 ވަނަ ދުވަހު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފާހަގަކުރަމުންދަނީ އިނގިރޭސިންގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށުން ރާއްޖެ މިނިވަންވި ދުވަހެވެ. އެއީ 1965 ވަނަ އަހަރު، ބޭރުގެ ބާރެއްގެ ދަށުގައި އޮތް އޮތުން ނިމުމަކަށް އައި މުނާސަބަތެވެ. އެއީ ކަނޑައެޅިގެން އުފާކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ހަމައެކަނި 1887 އާ ހަމައަށް ފަހަތަށް ބަލައިލުމަކީ ތާރީޚުގެ އެއްބައި ފޮރުވުމެވެ. މުހިންމު ސުވާލަކީ ދިވެހިރާއްޖެއިން މިނިވަންކަން އަނބުރާ ހޯދި ގޮތެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެންމެ ފުރަތަމަ އެ މިނިވަންކަން ހިމޭންކަމާއެކު ލިޔުމަކުން ނިގުޅައިގަތީ ކިހިނެއް، އަދި ކާކުތޯ ކުރެވޭ ސުވާލެވެ. އެކަން ހިނގާފައިވަނީ އެއްވެސް މުއާހަދާއެއްގައި ސޮއިކުރުމުގެ ހަތަރު އަހަރު ކުރިންނެވެ. އެއީ ސިލޯނުގައި އޮތް އިނގިރޭސި ސަރުކާރުގެ އެދުމުގެ މަތިން އަދި އެ ސަރުކާރުގެ ޚަރަދުގައި ލިޔެ ޗާޕުކުރި ރިޕޯޓެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. އެއީ ދިވެހި ސަރުކާރުގެ އެދުމަކަށް ކުރި ކަމެއް ނޫނެވެ.
