ފަރަންސޭސިން ފޮއްޅަވައި އިނގިރޭސިންނާ ހަވާލު ކުރިތޯ - އެތާގައި ހިންގާ އިނގިރޭސި ވެރިކަމުގެ ގާނޫނީ ބިންގާ އަލުން މުރާޖައާ ކުރުން

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް – ދިވެހިރާއްޖެ
މީލާދީން 1810 ނުވަތަ 1814 ވަނަ އަހަރު ފޮއްޅަވައި (ޗާގޯސް) ގާނޫނީ ގޮތުން އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ދަށަށް ބަދަލުކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އެ ރަށްތަކުގެ އިސްތިއުމާރީ ތާރީޚާ ގުޅޭ މުހިންމު ކަންތައްތަކެއް އަލުން މުރާޖައާ ކުރަން ޖެހެއެވެ. 1810 ގައި އިލް ޑި ފްރާންސް (މިހާރުގެ މޮރިޝަސް) ގައި ތިބި ފަރަންސޭސި އިސްތިޢުމާރީން އިނގިރޭސި އިސްތިއުމާރީންނަށް އަމާން ދިނެވެ. ފަރަންސޭސި އިސްތިއުމާރަށް ފަހު ފޮއްޅަވައި އިނގިރޭސި އިސްތިއުމާރުގެ ދަށުން ބެލެހެއްޓި ކަމީ ތާރީޚީ ހަގީގަތެކެވެ. ނަމަވެސް، އެއީ އިނގިރޭސިވިލާތަށް އެ ރަށްތަކުގެ ސިޔާދަތީ ބާރު ލިބުނު ގޮތާ ބެހޭގޮތުން އުފެދޭ އަސާސީ ސުވާލުގެ ޖަވާބެއް ނޫނެވެ. އަދި އެ ސިޔާދަތު ލިބުނު ގޮތް ސާފު ނުވުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާދަތީ ބާރު ފޮއްޅަވައިގެ މައްޗަށް ސާބިތުވާ ކަމެއްވެސް ނޫނެވެ. ނުވަތަ އެއީ ފޮއްޅަވައިއަކީ އެއްވެސް ބައެއްގެ މިލްކުވެރިކަން ނެތް (terra nullius) ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅޭނެ ސަބަބެއްވެސް ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އިނގިރޭސިންނަށް އެތަނުގެ މިލްކުވެރިކަން ލިބުނު ގާނޫނީ އަސާސެއް ދެނެގަންނަން ޖެހެއެވެ.

ފޮއްޅަވައި ދައުވާގައި އެކްސްޕާޓުންގެ މަސައްކަތް އޯޑިޓް ކުރާނީ ކާކު؟

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް - ދިވެހިރާއްޖެ

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް އިން "ހޫ އޮޑިޓްސް ދަ އެކްސްޕާޓްސް؟ ވައި އޯޑަރ މެޓަރސް އިން ދަ ފޮއްޅަވައި ސޮވެރެންޓީ ކޭސް" ގެ ނަމުގައި އާ ކަރުދާހެއް މިއަދުވަނީ ޝާއިޢުކޮށްފައެވެ. މިއީ ފޮއްޅަވައިގެ މައްސަލައިގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާދަތީ މަސައްކަތްތައް ކުރިއަށްގެންދާނެ މެތޮޑޮލޮޖިކަލް އޮނިގަނޑެއް ނުވަތަ އިލްމީ އުސޫލުތަކެއް ހުށަހަޅައިދޭ ކަރުދާހެކެވެ. މި ކަރުދާހުގައި، ފޮއްޅަވައިގެ މައްސަލައިގައި ރާއްޖޭގެ ސިޔާދަތީ ދަޢުވާ ބިނާކުރުމުގައި ހެކިތަކާއި، ޤާނޫނީ ދިރާސާތަކާއި، ދައުލަތުގެ ބާރުތަކާއި އަދި ޚާރިޖީ ސިޔާސަތުތައް ތަރުތީބުކުރަންޖެހޭ ގޮތުގެ މައްޗަށް އަލިއަޅުވާލާފައި ވާނެއެވެ.

މި ކަރުދާހުގެ މަޤްސަދަކީ މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޓެރިޓަރީ އެންޑް ސޮވެރެންޓީ އޮފީހާއި، ސަރުކާރުގެ ނިންމުންތައް ނިންމަވާ ފަރާތްތަކާއި، ކަމާބެހޭ މާހިރުންނާއި، ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުގެ އިތުރުން މިކަމުގައި މަސައްކަތްކުރާ މަދަނީ ޖަމިއްޔާތަކަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. މިއީ ތާރީޚީ މާހިރުން، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނީ ވަކީލުން، ދުސްތޫރީ ލަފާދޭ ފަރާތްތައް ނުވަތަ ސަފީރުންގެ ފަންނީ މަގާމުތަކާއި، ނިންމުންތައް އެއްފަރާތްކޮށް އޭގެ ބަދަލުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ހުށަހަޅާ މެތޮޑޮލޮޖީއެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، މި ކަރުދާހުގައި ބަލާފައިވަނީ އެ ފަރާތްތަކުން ކުރާ މަސައްކަތްތައް އެކުއެކީގައި ފުރިހަމައަށް ގުޅިފައިވޭތޯ އާއި، އެ މަސައްކަތްތައް ކުރިއަށްދަނީ ރަނގަޅު ތަރުތީބުންތޯ ބެލުމުގެ މައްޗަށެވެ.

އދ. ގެ 81 ވަނަ ޢާންމު މަޖިލީސް: ރާއްޖެއަށް ގެއްލުވާލެވެން ނެތް ސެޕްޓެމްބަރުގެ ފުރުޞަތު

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް – ދިވެހިރާއްޖެ
ޝާއިޢުކުރާ ފަރާތުގެ ނޯޓު:
މި ލިޔުމަކީ "ޕެން ފޯ ރައިޓްސް – މޯލްޑިވިއަންސް ފޯ ޗާގޯސް – އެޑްވޮކަސީ ޕްލެޓްފޯމް" އިން މަދަނީ ވަކާލާތެއްގެ ގޮތުގައި އަދި ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމުގެ ގޮތުން ޝާއިޢުކުރާ ލިޔުމެކެވެ. މި ޖަމްޢިއްޔާއިން ވަކާލާތުކުރުމުގެ ގޮތުން ޝާއިޢުކުރާ ލިޔުންތަކަކީ، "ޕެން ފޯ ރައިޓްސް – އިންޑިއަން އޯޝަން ޑިކޮލޮނައިޒޭޝަން އިނިޝިއޭޓިވް" ގެ ދިރާސާތަކާއި ލިޔެކިޔުންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ އެއްޗަކަށް ވީނަމަވެސް، އެއްވެސް ހާލެއްގައި މިފަދަ މަދަނީ ވާކާލާތެއްގެ ގޮތުގައި ޝާއިޢު ކުރެވޭ ލިޔުންތަކަކީ، މި ޖައްޢިއްޔާއިން ހިންގާ ދިރާސާތަކުގެ ނަތީޖާކަމުގައި ބަލައިގެން ނުވާނެއެވެ. މި އިނީޝިއޭޓިވްއިން ހިންގާ ދިރާސާތަކާއި، ތާރީޚީ ލިޔެކިޔުންތައް މުރާޖާކުރުމާއި، ކާޓޯގްރަފިކް ހެކި ވަޒަންކުރުމާއި، ބައިނަލް އަޤްވާމީ ޤާނޫނު މުޠާލިއާ ކުރުން ފަދަ ކަންކަމަކީ، ޢިލްމީ ގޮތުން ކުރެވޭ ވަކި މަސައްކަތެކެވެ. އެހެންކަމުން، މި ލިޔުމުގައި ހިމެނޭ ޚިޔާލުތަކާއި، ދަލީލުތަކާއި އަދި ލަފާދީފައިވާ ކަންކަން ބަލަންވާނީ، ވަކާލާތުކުރުމުގެ މަޤްޞަދުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ކަންކަން ކަމުގައެވެ.

އދ. ގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ 81 ވަނަ ސެޝަން
އދ. ގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ 81 ވަނަ ސެޝަން ނިއުޔޯކުގައި ފެށުމަށް ހަމަޖެހިފައިވަނީ 8 ސެޕްޓެމްބަރު 2026 ގައެވެ. އދ. ގެ "ހައި-ލެވެލް ވީކް" ޕްރޮގްރާމް 18 ސެޕްޓެމްބަރުގައި "އެސް.ޑީ.ޖީ މޯމަންޓް" އާއެކު ފެށޭއިރު، ޢާންމު ބަހުސްތައް ކުރިއަށްދާނީ 22 އިން 26 ސެޕްޓެމްބަރަށެވެ. އަދި މި ބަހުސްތަކާއެކު 81 ވަނަ ސެޝަން ނިންމާލުން އޮންނާނީ 28 ސެޕްޓެމްބަރުގައެވެ. މި ތާރީޚުތަކަކީ ދިވެހިރާއްޖެއަށް ޚާރިޖީ ގޮތުން ކުރު ނަމަވެސް ނުހަނު މުހިންމު ފުރުޞަތެއް ހުޅުވިގެން ދާނޭ ތާރީޚުތަކެކެވެ. ފޮއްޅަވައިގެ މައްސަލައިގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދަޢުވާއެއް އޮތްކަން ސަރުކާރުން މިހާރު ވަނީ ފާޅުގައި ހާމަކުރައްވާފައެވެ. އެހެންކަމުން، މި ސެޕްޓެމްބަރު މަހަކީ އެ ސިޔާސީ ނިންމުން، ސީދާ، ލިޔެކިޔުންތަކުން ބާރުވެރި ކުރެވިފައިވާ އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢަށް ރަސްމީކޮށް އިޢުލާން ކުރެވި ދައުލަތުގެ ވަރުގަދަ ޢަމަލީ ނިންމުމަކަށް ބަދަލު ކުރަންވީ ވަގުތެވެ.

ހިމޭނުން އޮތުމަކީ އަމާންދިން ކަމުގެ ސޮޔެއް ނޫން: ފޮއްޅަވައިގެ ދައުވާގައި "އެކްއީސެންސް" އާއި "އެސްޓޮޕެލް" އިން ހުރަސްނޭޅޭނެ ސަބަބުތައް

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް - ދިވެހިރާއްޖެ
މުސައްނިފްގެ ނޯޓް: މި ލިޔުމަކީ 1 ސެޕްޓެމްބަރު 2026 އާ ހަމައަށް، ފޮއްޅަވައިގެ މައްސަލާގައި ހިނގާފައިވާ ގާނޫނީ އަދި ސިޔާސީ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. ފޮއްޅަވައި އާއި ގުޅޭގޮތުން އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ދެމެދު އެއްބަސް ވެވޭތޯ ބަލަމުންދާ ކަންކަމަކީ އަދިވެސް ސިޔާސީ، ގާނޫނީ އަދި ހާރިޖީ ގޮތުން ބަދަލު ވަމުންދާ ކަންކަމެވެ. ކިޔުންތެރިންނަށް އެހީތެރިވެ ދިނުމުގެ ގޮތުން، މިލިޔުމުގައި ބަހުސްކުރެވޭ ގާނޫނީ ދެ އިސްތިލާހެއްގެ މާނަ މައިގަނޑު ލިޔުމާއި ހަމަޔަށް ދިޔުމުގެ ކުރިން އާދައިގެ ގޮތަކަށް ބަޔާން ކޮށްލާނަމެވެ. އެއަށް ފަހު ދެން މައިގަނޑު ބަހުސާއިގެން ކުރިއަށް ދާނީއެވެ.

1. އެކްއީސެންސް (Acquiescence): މި އިސްތިލާހުގެ މާނައަކީ އިޢުތިރާޒެއް ނެތްކަން ހަނުހުރުމުން ހާމަވުމެވެ. މިއީ އެހެން ދައުލަތެއްގެ ދަޢުވާއަކަށް ނުވަތަ ޢަމަލަކަށް ރައްދު ދޭންޖެހޭ ފަދަ ހާލަތެއްގައި، އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެ ނުވަތަ ފިޔަވަޅެއް ނާޅައި ހަނުހުރުމުގެ ސަބަބުން، އެކަމަށް އިޢުތިރާޒެއް ނެތްކަން ނުވަތަ ރުހުން އޮތްކަން (ގާނޫނީ ގޮތުން) ދޭހަވާ ދޭހަވުމެވެ.

2. އެސްޓޮޕެލް (Estoppel): މިއިސްތިލާހުގެ މާނަޔަކީ، އެއް ފަރާތުން ބުނި ބަހުގެ މައްޗަށް އަނެއް ފަރާތުން ބަރޯސާވުމަށް ފަހު، ބަސް ބުނި ފަރާތުން އެއާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލު ނުކުރުމުގައި އެފަރާތަށް ވާ ފައިދާއެއް އޮވެ، އަނެއް ކޮޅުން ބަރޯސާވިފަރާތަށް ގެއްލުމެއް ލިބޭ ހާލަތު ހުއްޓުވުން ނުވަތަ މަނާކުރުމެވެ.