ވެސްޓްމިންސްޓަރުގެ ތިއޭޓަރާއި ހޭގްގެ ޤާނޫނު: ފޯޅަވަހީގެ މައްސަލަ އދ. ގައި އަލުން ހުޅުވާލުމަށް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އޮތް ޤާނޫނީ މަގު

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް / އައުޓްރީޗް ކޯޑިނޭޝަން ޑެސްކް:
ތަޢާރަފު: ސިޔާސީ ވާހަކަތަކާއި އިޖުރާއީ އުސޫލުތައް ފުށުއެރުން
ނައިޖަލް ފަރާޖް އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ހައުސް އޮފް ކޮމަންސްގައި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކޯޓު (އައި.ސީ.ޖޭ) އަށް ދިވެހިރާއްޖެއިން ކައުންޓަރ ކްލެއިމް ނުވަތަ ރައްދު ދަޢުވާއެއް ހުށަހެޅުމާ "މަދު ދުވަސްކޮޅެއްގެ ގާތުގައި" ވާކަމަށް ވިދާޅުވުމުން، އެއީ ސިޔާސީ ގޮތުން ވަރަށް ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ލިބުނު ކަމަކަށް ވިއެވެ. ނަމަވެސް، އެ ވާހަކަފުޅުގައި އިޖުރާއީ ގޮތުން އެއްވެސް ބުރަދަނެއް ނެތެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޝަރުޢީ ނިޒާމު ހިނގަނީ ހަމައެކަނި ފޫޅަށް ބާރުކުރާ ވަރަށް ޖަހާ ލަތްކަކުން ނުވަތަ ވެސްޓްމިންސްޓަރުގައި ޖަހާ އަތްތިލަބަޑިއަކުންނެއް ނޫނެވެ. އެކަން ހިނގަނީ ކޯޓުގެ އިޙްތިޞާޞާއި، ދައުލަތްތަކުގެ ރުހުމާއި، އަދި މުއައްސަސާތަކުގެ ޤާބިލުކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެންނެވެ.

ފޯޅަވަހީގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ކުޅިވަރަކަށް ހެދުމަށްވުރެ މާ މުހިންމު މައްސަލައެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއިން މިކަމުގައި ފިޔަވަޅެއް އަޅާނަމަ، އެކަން ކުރަންވާނީ ކުޅިވަރެއްގެ ގޮތުގައެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެކަން ކުރަންވާނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ޤާނޫނީ އަޚުލާޤުގެ މަގުގައި ހަމަ ހިފަހައްޓައިގެންނެވެ. މިކަމަށް އެންމެ އެކަށީގެންވާ މައިދާނަކީ މީހެއްގެ ޚިޔާލީ ތަޞައްވުރަށް ގެނެވޭ ކޯޓު މަރުހަލާތަކެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އދ. ގެ އޮނިގަނޑުގެ ތެރެއިން ރޭވިފައިވާ ޤާނޫނީ ނިޒާމެވެ.

ފޯޅަވަހީގެ މައްސަލައިގައި ބޭނުންވަނީ ގާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން އިސްތިއުމާރު ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ އިޖުރާއަތެއް - ދެ ގައުމެއްގެ ދެމެދުގައި ނިންމާލާ ނިންމުމެއް ނޫން

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް / އައުޓްރީޗް ކޯޑިނޭޝަން ޑެސްކް:

އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ހައުސް އޮފް ކޮމަންސްގައި މިއަދު ވާހަކަދައްކަވަމުން، ފޯޅަވަހި (ޗާގޯސް އާކިޕެލާގޯ) އާއި ދިވެހިރާއްޖެއާ ދެމެދު ތާރީޚީ ގުޅުންތަކެއް ހުރިކަމަށް ނައިޖެލް ފަރާޖް ވަނީ ފާޅުގައި އެއްބަސްވެވަޑައިގެންފައެވެ. ސިޔާސީ ގޮތުން ބަލާއިރު މިއީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފިޔަވަޅެކެވެ. ނަމަވެސް، މީގެ ގާނޫނީ މާނަ މިއަށްވުރެ މާ ފުންވެފައި މުހިންމެވެ.

އިނގިރޭސި ޕާލަމަންޓުގެ އިސް މެންބަރަކު، ފޯޅަވަހީގެ މައްޗަށް އޮތް ރާއްޖޭގެ ތާރީޚީ ހިއްސާ މިހާރު ގަބޫލުކުރައްވާ ނަމަ، ފޯޅަވަހީގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ދެމެދު ނިންމާލެވޭނެ އަމިއްލަ މުއާމަލާތެއް ކަމަށް ބެލެވޭނެ އެއްވެސް ޖާގައެއް ނެތެވެ. އިސްތިއުމާރު ނިމުމަކަށް ގެނައުމަކީ (Decolonisation) ދެ ގައުމެއްގެ ވެރިރަށުން ނިންމާ އަމިއްލަ މުއާމަލާތެއް ނޫނެވެ. އެއީ އދ. ގެ ޗާޓަރާއި، އެ ޗާޓަރުގެ 11 ވަނަ ބާބުގެ ދަށުން ކަނޑައެޅިފައިވާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ކުރިއަށްދާންޖެހޭ ގާނޫނީ އިޖުރާއަތެކެވެ.

ވަކި ސަރަޙައްދަކާ ގުޅޭގޮތުން ތިންވަނަ ގައުމަކުން އެ ގައުމެއްގެ ތާރީޚީ، ސަގާފީ، ކަނޑުދަތުރުފަތުރުގެ އަދި އާސާރީ ގުޅުންތަކެއް ހުރިކަމަށް ދައުވާކުރާ ހާލަތްތަކުގައި، ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތައް ހުއްދަކުރާ ގޮތުގައި އެ މަސްލަޙަތުތަކަކީ ފަރުދާގެ ފުރަގަހަށް ޖައްސާލެވޭނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގާނޫނުތައް އުފަންވަނީ ހަގީގަތްތަކުގެ މައްޗަށް (Ex facto jus oritur) ކަމަށްވާތީއެވެ. މުއާހަދާތަކާ ބެހޭ ވިއެނާ ކޮންވެންޝަންގެ 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލަކީ ވަރަށް ސާފު އުސޫލެކެވެ. އެއީ، ތިންވަނަ ގައުމެއްގެ ރުހުމެއް ނެތި، އެ ގައުމެއްގެ މައްޗަށް އިލްތިޒާމްތަކެއް ނުވަތަ އެ ގައުމެއްގެ ހައްގުތައް ގެއްލިގެންދާ ފަދަ މުއާހަދާއެއް އެހެން ބަޔަކަށް ނުހެދޭނެ ކަމެވެ.

އެހެންކަމުން، އިނގިރޭސިން މޮރިޝަސްއާއި އެކު، އިސްތިޢުމާރު ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ ނަމުގާ ހަދަން މަސައްކަތް ކުރާ މުއާހަދާގެ މައިގަނޑު މައްސަލައަކީ އިޖުރާއީ ސައްހަކަމެވެ.

މިސްލީ މެންޑަރިން ހަތަރު މީހުންނާ އެކު ފޯޅަވައްސަށް އަރައިފި: ސިޔާސީ ނުތަނަވަސްކަން އިތުރުވެ، މޮރިޝަސްގެ އެއްބަސްވުން އަލުން މުރާޖައާކުރަނީ!

ރަށުން ބޭރުގައި އިޢުލާނު ކުރި ސަރުކާރުގެ ފަސްތް މިނިސްޓަރ، މިސްލޭ މެންޑަރިން 

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް / އައުޓްރީޗް ކޯޑިނޭޝަން ޑެސްކް:

އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ދެމެދު ވެވުނު ޗާގޯސް އެއްބަސްވުން، ޕާލަމެންޓުގެ ޗުއްޓީއަށްފަހު ހައުސް އޮފް ލޯޑަށް އަލުން ހުށަހެޅުމަށް ތައްޔާރުވަމުންދަނިކޮށް، މިދިޔަ ހޯމަ ދުވަހު ހަތަރު މީހުންގެ ގްރޫޕެއް ފޯޅަވަހީގެ ރަށަކަށް ފޭބުމާއެކު މައްސަލައާއި މެދު އިތުރަށް ވިސްނަން ޖެހިއްޖެއެވެ. ހަތަރު މީހުންގެ ޓީމަކުން ފޯޅަވަހީގެ ރަށަކަށް މި އެރި އެރުމަކީ، މީގެ 50 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ކުރިން ފޯޅަވަހިން ބޭރުކޮށްލި މީހުން އަލުން އެތަނުގައި ވަޒަންވެރިވުމަށް ފެށި ދާއިމީ މަސައްކަތެއް ކަމަށް އެކަން އިންތިޒާމުކުރި ފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ. މި ގްރޫޕްގެ އިސްވެރިއަކީ، ރަށުން ބޭރުގައި އިޢުލާން ކޮށްފައިވާ، ޗާގޯސް ސަރުކާރުގެ ފަސްޓް މިނިސްޓަރު ކަމަށް ބުނަމުންދާ މިސްލޭ މެންޑަރިންއެވެ. ފޯޅަވަހީގެ ރަށެއްގެ ގޮނޑުދޮށުގައި ހުރެ މެންޑަރިން ބުނި ގޮތުގައި، ފޯޅަވަހިން ބޭލުނު އިތުރު މީހުން ވަރަށް އަވަހަށް އެތަނަށް އަންނާނެއެވެ. އަދި އެ އަތޮޅުތަކަށް އުފަންވެ، މިހާރު ދުނިޔޭގައި ތިބި 322 މީހުންނަށް، އެމީހުންގެ ހަޔާތުގައި އެނބުރި އައުމުގެ ފުރުސަތު ދޭންޖެހޭނެ ކަމަށް އޭނާ ވަނީ ވަކާލާތުކޮށްފައެވެ. އޭނާ ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި މިއީ ހަމައެކަނި އިހުތިޖާޖެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ވަޒަނަށް އެނބުރި އައުމާއި އަމިއްލަ އައިޑެންޓިޓީ ކަށަވަރުކުރުމުގެ އަމަލެކެވެ.

މެންޑަރިން ހާމަކުރި ގޮތުގައި މި ކަމުގެ މަގްސަދަކީ ފޯޅަވަހީގެ ސިޔާދަތީ ބާރު މޮރިޝަސްއަށް ހަވާލުކުރުމަށް އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ކުރާ މަސައްކަތަށް ހުރަސްއެޅުމެވެ. "އަހަރެމެންނަކީ ބްރިޓިޝް ޗަގޯސިއަނުން، އަހަރެމެންނަކީ މި ރަށުގެ މީހުން، އަދި އަހަރެމެން މިތިބީ މިތަނުގައި ދާއިމަށް މަޑުކުރަން،" އޭނާ ބުންޏެވެ. މި ގްރޫޕާއެކު އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ކޮންޒަވޭޓިވް ޕާޓީގެ ކުރީގެ މެންބަރު އެޑަމް ހޮލޮވޭ ވެސް ބައިވެރިވިއެވެ. އޭނާއަކީ މި އެއްބަސްވުމާ ދެކޮޅު ހަދާ ފަރާތެކެވެ. އަދި މި ދަތުރަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހޯދުމާއި ރޭވުންތައް ރޭވުމުގައި އޭނާ އެހީތެރިވިކަން ވަނީ ކަށަވަރުކޮށްދީފައެވެ.