ހިމޭނުން އޮތުމަކީ އަމާންދިން ކަމުގެ ސޮޔެއް ނޫން: ފޮއްޅަވައިގެ ދައުވާގައި "އެކްއީސެންސް" އާއި "އެސްޓޮޕެލް" އިން ހުރަސްނޭޅޭނެ ސަބަބުތައް

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް - ދިވެހިރާއްޖެ
މުސައްނިފްގެ ނޯޓް: މި ލިޔުމަކީ 1 ސެޕްޓެމްބަރު 2026 އާ ހަމައަށް، ފޮއްޅަވައިގެ މައްސަލާގައި ހިނގާފައިވާ ގާނޫނީ އަދި ސިޔާސީ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. ފޮއްޅަވައި އާއި ގުޅޭގޮތުން އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ދެމެދު އެއްބަސް ވެވޭތޯ ބަލަމުންދާ ކަންކަމަކީ އަދިވެސް ސިޔާސީ، ގާނޫނީ އަދި ހާރިޖީ ގޮތުން ބަދަލު ވަމުންދާ ކަންކަމެވެ. ކިޔުންތެރިންނަށް އެހީތެރިވެ ދިނުމުގެ ގޮތުން، މިލިޔުމުގައި ބަހުސްކުރެވޭ ގާނޫނީ ދެ އިސްތިލާހެއްގެ މާނަ މައިގަނޑު ލިޔުމާއި ހަމަޔަށް ދިޔުމުގެ ކުރިން އާދައިގެ ގޮތަކަށް ބަޔާން ކޮށްލާނަމެވެ. އެއަށް ފަހު ދެން މައިގަނޑު ބަހުސާއިގެން ކުރިއަށް ދާނީއެވެ.

1. އެކްއީސެންސް (Acquiescence): މި އިސްތިލާހުގެ މާނައަކީ އިޢުތިރާޒެއް ނެތްކަން ހަނުހުރުމުން ހާމަވުމެވެ. މިއީ އެހެން ދައުލަތެއްގެ ދަޢުވާއަކަށް ނުވަތަ ޢަމަލަކަށް ރައްދު ދޭންޖެހޭ ފަދަ ހާލަތެއްގައި، އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެ ނުވަތަ ފިޔަވަޅެއް ނާޅައި ހަނުހުރުމުގެ ސަބަބުން، އެކަމަށް އިޢުތިރާޒެއް ނެތްކަން ނުވަތަ ރުހުން އޮތްކަން (ގާނޫނީ ގޮތުން) ދޭހަވާ ދޭހަވުމެވެ.

2. އެސްޓޮޕެލް (Estoppel): މިއިސްތިލާހުގެ މާނަޔަކީ، އެއް ފަރާތުން ބުނި ބަހުގެ މައްޗަށް އަނެއް ފަރާތުން ބަރޯސާވުމަށް ފަހު، ބަސް ބުނި ފަރާތުން އެއާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލު ނުކުރުމުގައި އެފަރާތަށް ވާ ފައިދާއެއް އޮވެ، އަނެއް ކޮޅުން ބަރޯސާވިފަރާތަށް ގެއްލުމެއް ލިބޭ ހާލަތު ހުއްޓުވުން ނުވަތަ މަނާކުރުމެވެ.

އިޓްލޮސް (ITLOS) ގެ ބައުންޑަރީން ބޭރަށް: ފޮއްޅަވައިގެ މައްޗަށް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އޮތް އިހުގެ މިލްކުވެރިކަމުގެ ހައްޤާ މެދު ދައުވާ ކުރަންޖެހޭ ސަބަބު

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް – ދިވެހިރާއްޖެ

ބައިނަލްއަޤުވާމީ ކަނޑުގެ ޤާނޫނާ ބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ކުރީގެ ރައީސް، ފަނޑިޔާރު ޖިން-ހިއުން ޕައިކް ވަނީ މޮރިޝަސް އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ މައްސަލަ ފެށިގެން އައި ގޮތުގެ މުހިންމު ތަފްސީލެއް ދެއްވާފައެވެ. އެމަނިކުފާނު ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، އދ. ގެ ކަނޑުގެ ޤާނޫނާ ބެހޭ މުއާހަދާ (UNCLOS) ގެ 287 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން (ދީފައިވާ ހަތަރު އިޚުތިޔާރީ އިޖުރާއަތުގެ ތެރެއިން) މޮރިޝަސް އިން ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖެއިން ވެސް ވަކި އިޖުރާއާތެއް އިޚްތިޔާރުކޮށް ކަނޑައަޅާފައި ނުއޮވެއެވެ. މި ހާލަތުގައި، މޮރިޝަސް އިން ޖޫން 2019 ގައި އެ މުއާހަދާގެ އެނެކްސް 7 ގެ ދަށުން އާބިޓްރޭޝަނަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅިއެވެ. އޭގެ ފަހުން ސެޕްޓެމްބަރު މަހު ދެ ޤައުމުން އެއްބަސްވީ އެ މައްސަލަ އިޓްލޮސް ގެ ޚާއްޞަ ޗެމްބަރަކަށް ބަދަލުކުރުމަށެވެ. މި ތަރުތީބަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ، އިޓްލޮސް ގެ އަޑުއެހުންތަކަށް ހާޒިރުނުވެ ދެކޮޅު ހެދި ނަމަ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދު ކަނޑައެޅުން ހުއްޓުވޭނެ ކަމަށް ރާއްޖޭގައި މިހާރު ދެކެވޭ ވާހަކަތަކަށް މީގެ ސަބަބުން ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވާތީއެވެ.

ފޮއްޅަވައިގެ މައްސަލާގައި 'ޕެން ފޯ ރައިޓްސް' އަށް އިނގިރޭސި ފޮރިން އޮފީހުން ދިން ޖަވާބު: މައްސަލައަކީ އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ދެމެދު ކަމެއް - ސާޑް (CERD) އިން ގެންގުޅުނު އުސޫލާ މެދު އިނގިރޭސިންގެ ޝަކުވާ

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް - ދިވެހިރާއްޖެ

ފޮއްޅަވައިގެ މައްސަލައާއި އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ދެމެދު ވެވުނު އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭގޮތުން 'ޕެން ފޯ ރައިޓްސް - މޯލްޑިވިއަންސް ފޯ ޗާގޯސް' އިން ފާޅުކުރި ކަންބޮޑުވުންތަކަށް، އިނގިރޭސި ފޮރިން، ކޮމަންވެލްތު އެންޑް ޑިވެލޮޕްމަންޓް އޮފީހުން (އެފް.ސީ.ޑީ.އޯ) ރަސްމީކޮށް ޖަވާބުދީފިއެވެ. މި ޖަވާބަކީ 22 ޑިސެމްބަރު 2025 ގައި ފޮނުވި ސިޓީއަކާއި، އޭގެ ފަހުން 29 ޖޫން 2026 ގައި އިނގިރޭސި އެޓާނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ފޮނުވި ސިޓީއަކާ ގުޅިގެން ދީފައިވާ ޖަވާބެކެވެ. އެފް.ސީ.ޑީ.އޯ ގެ ޕާލިމަންޓަރީ ކޮރެސްޕޮންޑެންސް ޓީމުން ބުނެފައިވަނީ، އެ ސިޓީއަށް ޖަވާބު ދިނުމަށް އެ ފަރާތަށް އަންގާފައިވާ ކަމަށާއި، ޖަވާބު ލަސްވުމުން މާފަށް އެދޭ ކަމަށެވެ.

މި ޖަވާބުގައި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ މުހިންމު ބައެއް ނިންމުންތައް ރަސްމީކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެފް.ސީ.ޑީ.އޯ އިން ދަމަހައްޓަނީ، ވިލާތުގެ އިސްތިއުމާރީ ނަންތަކުން "ޗާގޯސް އާކިޕެލަގޯ" ގެ ގޮތުގައި ނަންދެވިފައިވާ ފޮއްޅަވައިގެ ސިޔާދަތީ މައްސަލައަކީ "އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ދެމެދު އޮތް ބައިލެޓަރަލް (ދޭދޭ) މައްސަލައެއް" ކަމަށެވެ. އަދި "ކޯޓުތަކާއި، ނިންމުންތަކާއި، މުއައްސަސާތަކުން" މިކަން ސާފު ކޮށްދީފައިވާ ކަމަށް އެ އޮފީހުން ދައުވާކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، 2 ޑިސެމްބަރު 2025 ގައި އދ. ގެ ކޮމިޓީ އޮން ދަ އެލިމިނޭޝަން އޮފް ރޭޝަލް ޑިސްކްރިމިނޭޝަން (CERD) އިން ނިންމި ނިންމުން ބަލައިގަންނަ ކަމަށް ބުނަމުން، އެ ކޮމިޓީން ގެންގުޅުނު އުސޫލުތަކާ އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން "އެއްބަސްނުވާ" ކަމަށް އެފް.ސީ.ޑީ.އޯ އިން ބުނެފައިވެއެވެ. މި ނިންމުންތަކުން ފޮއްޅަވައިގެ މައްސަލާގައި އިނގިރޭސިވިލާތުން މިހާރު ގެންގުޅޭ އަސާސްތައް ސާފުވި ނަމަވެސް، 'ޕެން ފޯ ރައިޓްސް' އިން އުފައްދާފައިވާ ތާރީޚީ ސުވާލުތަކަށް މީގައި ޖަވާބެއް ނެތެވެ. ވިލާތުގެ އިސްތިއުމާރީ ނުފޫޒުގެ ކުރިން ރާއްޖެއަށް ލިބިފައިވާ މިލްކުވެރިކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ސިޔާދަތީ ދައުވާއަކާ މެދު ބައިނަލްއަގުވާމީ އެއްވެސް ކޯޓަކުން މިހާތަނަށް ގޮތެއް ނިންމާފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި ރާއްޖެއިން މިފަދަ ސިޔާދަތީ، އަދި އިސްތިއުމާރުން މިނިވަންވުމުގެ ދައުވާއެއް އދ. ގެ އާންމު މަޖިލީހަށްވެސް މިހާތަނަށް ހުށަހަޅާފައެއް ނުވެއެވެ.

ކޮލާ ޖަޒީރާއާއި، ގޮލާ މީހުން: ގޮލާވެހި އާއި ފޯޅަވަހީގެ ތާރީޚީ ފާހަގަތަކުގެ މައްޗަށް އަލުން ބަލާލުމެއް

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް - ދިވެހިރާއްޖެ

ކަނޑެއްގެ ދެކޮޅުގައިވާ އޮސްޓްރޮނޭޝިއަން ނަމެއް
މަޑަގަސްކަރައިގެ އިރުމަތިން ވަރަށް ދުރުގައި، އިންޑޮނޭޝިއާގެ އިރުމަތީގައިވާ އަރޫ ޖަޒީރާތަކުގެ ތެރޭގައި ކޮލާ ޖަޒީރާ އޮވެއެވެ. ކޮލާ ޖަޒީރާއާއި އެ ރަށާ އަވަށްޓެރި މުޖުތަމައުތަކުން "ކޮލާ" ގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވާ ބަހެއް ބޭނުންކުރެއެވެ. އިންޑޮނޭޝިއާގެ ރަސްމީ ބަހުގެ ދަފުތަރުގައި އަރޫ ޖަޒީރާތަކުގެ ކޮލާ ފާހަގަ ކޮށްފައިވެއެވެ. އެ ބަހަށް ކިޔާ އެހެން ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި ވަރިލާއު، ކުލަހާ އަދި މަރްލާސީ ހިމެނެއެވެ. ބަސްބަހާއި ބަހަވީ ޢިލްމުގެ ބައިނަލް އަގްވާމީ ޑާޓާބޭސް އެއް ކަމުގައިވާ ގްލޮޓޮލޮގް (2026) އިން ކޮލާ ބަސް (ISO 639-3 kvv) ގިންތިކުރަނީ އޮސްޓްރޮނޭޝިއަން އަދި މަލާޔޯ-ޕޮލިނޭޝިއަން އާއިލާގެ ތެރޭގައެވެ.

މި ސަރަހައްދުން ހުޅަނގަށް އެތައް ހާސް ކިލޯމީޓަރެއް ދުރުގައިވާ މަޑަގަސްކަރައިގައި، މިއާއި ވަރަށް އެއްގޮތް ނަމެއް ފެންނަން އެބައޮތެވެ. އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގެ އިންސާނީ ޖެނޮމިކް ޑައިވާސިޓީއާއި، ތަފާތު ސަގާފަތާއި، ބަހަވީ ދިރާސާ ކުރައްވާ، ޕިއެރޯން (2017) އާއި އޭނާގެ ބައިވެރިން ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި، މަޑަގަސްކަރައިގެ ކުރީގެ ވަޒަންވެރިންގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ "ވަޒިމްބާ"، "ކިމޯސީ" އަދި "ގޮލާ" އާ ބެހޭ ބޯދާ ރިވާޔަތްތައް އެބަހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ސީދާ ޖެނެޓިކް އާބާދީތަކަކަށް ނިސްބަތްވާ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުމުގައި ސަމާލުވާންޖެހޭނެ ކަމަށް އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވެއެވެ. މި ދެމެދުގައިވާ ތިންވަނަ ހެއްކަކީ ދިވެހިރާއްޖެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ތާރީޚީ ރިވާޔަތްތަކުގައި "ގޮލާވެހި" މި ނަން ފާހަގަ ކޮށްފައިވާއިރު، "އަލް-ޤަލާވަހީ" ފަދަ ތާރީޚީ ނަންތަކާ އެ ނަން އަޅާކިޔަން ޖެހެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ދެކުނުގައި އޮންނަ ފޯޅަވައްސަކީ މި ސަރަހައްދުގައި އެއްފަސްކޮށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު އެއްއަތޮޅެވެ.