ދިވެހިރާއްޖޭގެ މައްޗަށް އިނގިރޭސިންގެ ނުފޫޒު ފެތުރުމުގައި އެޗް.ސީ.ޕީ ބެލް އަދާކުރި ދައުރާއި 1887 ގެ "ޕްރޮޓެކްޓަރޭޓް" އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭގޮތުން އަޅުގަނޑުމެން ޝާއިޢުކުރި ތަޙުޤީޤީ ރިޕޯޓަކާ ގުޅިގެން، ފޮރިން މިނިސްޓްރީގެ ސީނިއަރ މުވައްޒަފެއްގެ ފަރާތުން އަޅުގަނޑުމެންގެ މެންބަރަކަށް ވަޓްސްއަޕް މެސެޖެއް ލިބުނެވެ. އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި އެ ރިޕޯޓުގައި ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ ނުބައި އިސްތިލާހެކެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި 1887 ގައި ރާއްޖެ ވެގެން ދިޔައީ އިނގިރޭސި "ޕްރޮޓެކްޓަރޭޓް" (Protectorate) އަކަށް ނޫނެވެ. ރާއްޖެ ވެގެން ދިޔައީ އިނގިރޭސި "ޕްރޮޓެކްޓަޑް ސްޓޭޓް" (Protected State) އަކަށެވެ. އޭނާ އިތުރަށް ތަފްސީލު ދެއްވި ގޮތުގައި، އިންޓަނޭޝަނަލް ކޯޓް އޮފް ޖަސްޓިސްގައި މަސައްކަތްކުރެއްވި ސްރީލަންކާގެ ފަނޑިޔާރަކު، އެހެންނޫނީ ލޯޔަރަކު ވަނީ 1887 ގެ އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭގޮތުން ދިވެހި ސަރުކާރަށް މި ގޮތަށް ޤާނޫނީ ލަފައެއް ދެއްވާފައެވެ. އަދި އެ ލަފަޔަކީ އިނގިރޭސިންގެ ކިބައިން މިނިވަންކަން ހޯދުމަށް ދިވެހިން ކުރި މަސައްކަތުގެ ބިންގާ ކަމަށްވެސް އޭނާ ސިފަކުރެއްވިއެވެ. އެ ލަފާ ދިންކަމުގެ ލިޔުން، އޭނާ ދެކިލެއްވީ ހަކުރާފިޔާ (މިހާރުގެ މަޖިލިސް އިދާރާ ހުރިތަން) ގައި ހުރި ބޮޑުވަޒީރުގެ އޮފީހުގެ ކުރީގެ ލިޔުންތަކެއްގެ ތެރެއިން ކަމަށެވެ. އަދި "ނަސީމް" ނަމަކަށް ކިޔާ ލިޔުންތެރިއެއްގެ މަޒުމޫނަކުންވެސް އެ ވާހަކަ އޭނާ ކިޔާފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ.
މި ވާހަކަތަކަކީ ކިހާވަރެއްގެ ޙަޤީޤަތެއް އެކުލެވޭ ވާހަކަތަކެއްތޯ ބެލުން ފަހަށް ބާއްވާނީއެވެ. ނަމަވެސް، ޚާރިޖީ ދާއިރާގައި ސަރުކާރަށް އިރުޝާދުދޭ މުއައްސަސާތަކުގެ ސީނިއަރ މުވައްޒަފުންގެ މެދުގައި މިފަދަ އޮޅުންތަކެއް ހުރިނަމަ، ވަޒީރުންނާއި، ކެބިނެޓާއި، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއާ ހަމައަށްދާ ލަފާފުޅުތަކުގައިވެސް މިފަދަ ކުށްތައް ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. އިސްތިޢުމާރީ ނުފޫޒުން މިންޖުވުމާއި، މުޢާހަދާތައް މާނަކުރުމާއި، އަދި ފޮއްޅަވައިގެ (ޗާގޯސް) ޤާނޫނީ ތާރީޚާ ގުޅޭ ބަހުސްތަކުގައި މި ތަފާތުތަކުގެ ވާހަކަ އަލުން ފެންމަތިވަމުން ދާތީ، ހެކިތަކުގެ އަލީގައި މިކަން އޮތްގޮތް ބަލާލުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.
