ފޯޅަވަހީގެ މައްސަލައިގައި ބޭނުންވަނީ ގާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން އިސްތިއުމާރު ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ އިޖުރާއަތެއް - ދެ ގައުމެއްގެ ދެމެދުގައި ނިންމާލާ ނިންމުމެއް ނޫން

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް / އައުޓްރީޗް ކޯޑިނޭޝަން ޑެސްކް:

އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ހައުސް އޮފް ކޮމަންސްގައި މިއަދު ވާހަކަދައްކަވަމުން، ފޯޅަވަހި (ޗާގޯސް އާކިޕެލާގޯ) އާއި ދިވެހިރާއްޖެއާ ދެމެދު ތާރީޚީ ގުޅުންތަކެއް ހުރިކަމަށް ނައިޖެލް ފަރާޖް ވަނީ ފާޅުގައި އެއްބަސްވެވަޑައިގެންފައެވެ. ސިޔާސީ ގޮތުން ބަލާއިރު މިއީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފިޔަވަޅެކެވެ. ނަމަވެސް، މީގެ ގާނޫނީ މާނަ މިއަށްވުރެ މާ ފުންވެފައި މުހިންމެވެ.

އިނގިރޭސި ޕާލަމަންޓުގެ އިސް މެންބަރަކު، ފޯޅަވަހީގެ މައްޗަށް އޮތް ރާއްޖޭގެ ތާރީޚީ ހިއްސާ މިހާރު ގަބޫލުކުރައްވާ ނަމަ، ފޯޅަވަހީގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ދެމެދު ނިންމާލެވޭނެ އަމިއްލަ މުއާމަލާތެއް ކަމަށް ބެލެވޭނެ އެއްވެސް ޖާގައެއް ނެތެވެ. އިސްތިއުމާރު ނިމުމަކަށް ގެނައުމަކީ (Decolonisation) ދެ ގައުމެއްގެ ވެރިރަށުން ނިންމާ އަމިއްލަ މުއާމަލާތެއް ނޫނެވެ. އެއީ އދ. ގެ ޗާޓަރާއި، އެ ޗާޓަރުގެ 11 ވަނަ ބާބުގެ ދަށުން ކަނޑައެޅިފައިވާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ކުރިއަށްދާންޖެހޭ ގާނޫނީ އިޖުރާއަތެކެވެ.

ވަކި ސަރަޙައްދަކާ ގުޅޭގޮތުން ތިންވަނަ ގައުމަކުން އެ ގައުމެއްގެ ތާރީޚީ، ސަގާފީ، ކަނޑުދަތުރުފަތުރުގެ އަދި އާސާރީ ގުޅުންތަކެއް ހުރިކަމަށް ދައުވާކުރާ ހާލަތްތަކުގައި، ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތައް ހުއްދަކުރާ ގޮތުގައި އެ މަސްލަޙަތުތަކަކީ ފަރުދާގެ ފުރަގަހަށް ޖައްސާލެވޭނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގާނޫނުތައް އުފަންވަނީ ހަގީގަތްތަކުގެ މައްޗަށް (Ex facto jus oritur) ކަމަށްވާތީއެވެ. މުއާހަދާތަކާ ބެހޭ ވިއެނާ ކޮންވެންޝަންގެ 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލަކީ ވަރަށް ސާފު އުސޫލެކެވެ. އެއީ، ތިންވަނަ ގައުމެއްގެ ރުހުމެއް ނެތި، އެ ގައުމެއްގެ މައްޗަށް އިލްތިޒާމްތަކެއް ނުވަތަ އެ ގައުމެއްގެ ހައްގުތައް ގެއްލިގެންދާ ފަދަ މުއާހަދާއެއް އެހެން ބަޔަކަށް ނުހެދޭނެ ކަމެވެ.

އެހެންކަމުން، އިނގިރޭސިން މޮރިޝަސްއާއި އެކު، އިސްތިޢުމާރު ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ ނަމުގާ ހަދަން މަސައްކަތް ކުރާ މުއާހަދާގެ މައިގަނޑު މައްސަލައަކީ އިޖުރާއީ ސައްހަކަމެވެ.

މިސްލީ މެންޑަރިން ހަތަރު މީހުންނާ އެކު ފޯޅަވައްސަށް އަރައިފި: ސިޔާސީ ނުތަނަވަސްކަން އިތުރުވެ، މޮރިޝަސްގެ އެއްބަސްވުން އަލުން މުރާޖައާކުރަނީ!

ރަށުން ބޭރުގައި އިޢުލާނު ކުރި ސަރުކާރުގެ ފަސްތް މިނިސްޓަރ، މިސްލޭ މެންޑަރިން 

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް / އައުޓްރީޗް ކޯޑިނޭޝަން ޑެސްކް:

އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ދެމެދު ވެވުނު ޗާގޯސް އެއްބަސްވުން، ޕާލަމެންޓުގެ ޗުއްޓީއަށްފަހު ހައުސް އޮފް ލޯޑަށް އަލުން ހުށަހެޅުމަށް ތައްޔާރުވަމުންދަނިކޮށް، މިދިޔަ ހޯމަ ދުވަހު ހަތަރު މީހުންގެ ގްރޫޕެއް ފޯޅަވަހީގެ ރަށަކަށް ފޭބުމާއެކު މައްސަލައާއި މެދު އިތުރަށް ވިސްނަން ޖެހިއްޖެއެވެ. ހަތަރު މީހުންގެ ޓީމަކުން ފޯޅަވަހީގެ ރަށަކަށް މި އެރި އެރުމަކީ، މީގެ 50 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ކުރިން ފޯޅަވަހިން ބޭރުކޮށްލި މީހުން އަލުން އެތަނުގައި ވަޒަންވެރިވުމަށް ފެށި ދާއިމީ މަސައްކަތެއް ކަމަށް އެކަން އިންތިޒާމުކުރި ފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ. މި ގްރޫޕްގެ އިސްވެރިއަކީ، ރަށުން ބޭރުގައި އިޢުލާން ކޮށްފައިވާ، ޗާގޯސް ސަރުކާރުގެ ފަސްޓް މިނިސްޓަރު ކަމަށް ބުނަމުންދާ މިސްލޭ މެންޑަރިންއެވެ. ފޯޅަވަހީގެ ރަށެއްގެ ގޮނޑުދޮށުގައި ހުރެ މެންޑަރިން ބުނި ގޮތުގައި، ފޯޅަވަހިން ބޭލުނު އިތުރު މީހުން ވަރަށް އަވަހަށް އެތަނަށް އަންނާނެއެވެ. އަދި އެ އަތޮޅުތަކަށް އުފަންވެ، މިހާރު ދުނިޔޭގައި ތިބި 322 މީހުންނަށް، އެމީހުންގެ ހަޔާތުގައި އެނބުރި އައުމުގެ ފުރުސަތު ދޭންޖެހޭނެ ކަމަށް އޭނާ ވަނީ ވަކާލާތުކޮށްފައެވެ. އޭނާ ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި މިއީ ހަމައެކަނި އިހުތިޖާޖެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ވަޒަނަށް އެނބުރި އައުމާއި އަމިއްލަ އައިޑެންޓިޓީ ކަށަވަރުކުރުމުގެ އަމަލެކެވެ.

މެންޑަރިން ހާމަކުރި ގޮތުގައި މި ކަމުގެ މަގްސަދަކީ ފޯޅަވަހީގެ ސިޔާދަތީ ބާރު މޮރިޝަސްއަށް ހަވާލުކުރުމަށް އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ކުރާ މަސައްކަތަށް ހުރަސްއެޅުމެވެ. "އަހަރެމެންނަކީ ބްރިޓިޝް ޗަގޯސިއަނުން، އަހަރެމެންނަކީ މި ރަށުގެ މީހުން، އަދި އަހަރެމެން މިތިބީ މިތަނުގައި ދާއިމަށް މަޑުކުރަން،" އޭނާ ބުންޏެވެ. މި ގްރޫޕާއެކު އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ކޮންޒަވޭޓިވް ޕާޓީގެ ކުރީގެ މެންބަރު އެޑަމް ހޮލޮވޭ ވެސް ބައިވެރިވިއެވެ. އޭނާއަކީ މި އެއްބަސްވުމާ ދެކޮޅު ހަދާ ފަރާތެކެވެ. އަދި މި ދަތުރަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހޯދުމާއި ރޭވުންތައް ރޭވުމުގައި އޭނާ އެހީތެރިވިކަން ވަނީ ކަށަވަރުކޮށްދީފައެވެ.

ފޯޅަވަހި ޕޮލްވާރާއަށްވެ، ޕޮލްވާރާ ޗާގޯސްއަށް ވުން: އިސްތިޢުމާރީން ރަށްރަށް ގެއްލުވާލުމާއި، އެ ރަށްރަށުގެ އާބާދީތައް ފޮހެލުމުގެ ތެރެއިން ...

ދިރާސާ ކުރަން ބަލާފައިވާ ޗާޓުތައް ފޮޓޯ ލިންކުން ބައްލަވާ

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް / އައުޓްރީޗް ކޯޑިނޭޝަން ޑެސްކު

ލަކްޝަދީބާއި ފޯޅަވަހި ހިމެނޭ ގޮތަށް، ރާއްޖޭގެ ކޮންމެ ދިމާޔަކުން ވިޔަސް ދަތުރަށް ފުރާށެވެ. ސަމުގާގެ މިސްރާބުން ތީރު އަސްތަމާނަށް އޮޑި ނަގަހައްޓާށެވެ. މޮޅު މާލިމީންނާއި، ދިވެހި ނެވިންނާއި، ކަމުގެ އުސްތާޒުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، އެމިސްރާބުގައި ދުއްވުމުން އަތުވާނީ "ތީރުރާއްޖޭގެ" ރަށްތަކެވެ. މިއީ ސަމުގާގެ މިސްރާބަށް ނިޞްބަތްކޮށް ދިވެހިން ނަންދީފައިވާ ރަށްތަކެކެވެ. މީލާދުން 1462 ގައި، މަޝްހޫރު ޢަރަބި މާލިމީ އަދި ސައްޔާޙު އިބްނި މާޖިދު، ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. "ތިރިރަގާ" (ތީރުރާއްޖެ) ގެ ރަށްތަކަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބައެކެވެ. މިއަދުގެ ނަމުންނަމަ އެއީ، މަސްކަރީން ސަރަޙައްދު ހިމެނޭ ގޮތަށް، މަޑަގަސްކަރައިގެ ހުޅަނގު އުތުރުން އެ ކަރަ ވަށާލައިގެން، އިރުމަތީ ފަރާތުން އައިސް އެ ކަރައިގެ އިރު ދެކުނަށް، އެތުރިފައިވާ ރަށްތަކެވެ. ތީރުރާއްޖޭގެ ރަށްތަކަށް ކުރިން ކީ ނަންތައް ބަދަލުވީ ވަސްކޮޑަގާމާ އާއި ޕޭދްރޯ މަސްކަރިންޔާސް މި ސަރަޙައްދަށް އައި ފަހުންނެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ޕޭދްރޯ މަސްކަރިންޔާސް އާއި ދިމާވި ރަށަކަށް "ދޮމް ގާސިއާ" ނުވަތަ "ދޮމް ގާސިއާ ޖެ ނޮރޯންޏަ" އޭ ކިޔާ ނަންދިނެވެ. ފަހުން މި ރަށް ވެގެން ދިޔައީ ޑިއެގޯ ގާސިއާ އަށެވެ. ނަމަވެސް ޗާޓެއްގައި މިރަށުގެ ނަން ފުރަތަމަ ހިމެނީ، މީލާދުން 1550 ގައި ޕިއާޚް ދެސިލިއޭ (Pierre Desceliers) އެވެ. އޭނާއަކީފަރެންސޭސި ކާޓޯގްރާފަރެކެވެ.

އޭގެފަހުން މިރަށް ކައިރީގައި އޮތް ދެ ތިލައިން އެއް ތިލަޔަށް ޗަގަސްއޭ ކިޔެވެ. އަނެއް ތިލަޔަށް ޕޭރޮސް ބެނޯސް އޭ ކިޔަން ފަށައިފިއެވެ. އޭރުއްސުރެ ޗާޓުތަކުން އަބަދުވެސް މިރަށާއި، މި ފަޅުތައް ދައްކަނީ ރާއްޖޭގެ ހުޅަނގުންނެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އައްޑު އަތޮޅަށް ވުރެ އުތުރުން ރާއްޖެއާ ވަރަށް ދުރުންނެވެ. ހަމައެއާއިއެކު އައްޑު އަތޮޅުގެ ދެކުނުން، "ޕޮލްވާރާ"، "ޕޮލްވަރެއިރާ"، "ޕޮލޮވޮއިސް" މި ނަން ނަމުން ކިޔާ ރަށެއް ނުވަތަ ރަށްތަކެއް ޗާޓުގައި ދިރިއުޅެމުން އާދެއެއެވެ. ގާތް ގަނޑަކަށް 250 އަހަރު ވަންދެން ޑިއެގޯ ގާސިއާ-ޗަގަސް އާއި ޕޮލްވާރާ އެކުއެކީގައި، ޗާޓުތަކުގެ މި ދެ ސަރަޙައްދުގައި ދިރިއުޅެމުން އައެވެ. އެއަށް ފަހު މަޑު މަޑުން، ރާއްޖެއާ ގާތަށް، އައްޑު އަތޮޅާ ދިމާ ދެކުނަށް ޑިއެގޯ ގާސިއާ-ޗަގަސް ޗާޓުތަކުގައި ދަތުރު ކުރަން ފައްޓައިފިއެވެ. އެންމެ ފަހުން އައްޑު އަތޮޅުގެ ދެކުނުން "ޕޮލްވާރާ" އާއި އަރާ ހަމަކޮށް، ޗާޓުތަކުން ޕޮލްވާރާގެ ނަން ފޮހެލައި އެތަނުގައި ޑިއެގޯ ގާސިއާ-ޗަގަސްގެ ނަން ޤާއިމު ވެއްޖެއެވެ.

މިލިޔުމުގައި ބަލައިލާނީ ފޯޅަވައްސަށް ޕޮލްވާރާ ކިޔުނު ގޮތާއި، ފަރަންސޭސި ކާޓޯގްރާފަރު ޕިއާޚް ޑެސިލިއޭ އާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ 9 ވަނަ ހަސަން ރަސްގެފާނާއި ތާރީޚީ ގޮތުން ގުޅެނީ ކިހިނެއްތޯއެވެ. އަދި ހަސަން ރަސްގެފާނުގެ ސިޓީފުޅުގައި ފޯޅަވައްސަށް ޕުއްލޮބޭ (Pullobay) ކިޔާފަ، ޕިއާޚް ދެސިލިއޭ އޭނާގެ ޗާޓުގައި ޕޮލްވާރާ (Pollowois, Polvareira, Polvara) އޭ ލިޔުއްވާފަ އޮއްވާ، ޕިރާޑް ފޯޅަވައްސަށް ޕޮލުއޭސް (pollouoys) ލިޔެފައިވަނީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ. އަދި މިއަށްވުރެ ބޮޑަށް ވަކި ހިސާބަކުން މިރަށްތައް ޗާޓުތަކުން ގެއްލުނީ ކީއްވެތޯއެވެ.