މުސައްނިފުގެ ނޯޓް
މި ލިޔުމަކީ ޕެން ފޯ ރައިޓްސްގެ ދިރާސާ ކަރުދާސް "ރެންޖެލްސް އައިލެންޑް އެންޑް ދަ މިސިން ހޮރައިޒަން" (މުރާޖަޢާކުރެވުނު ނުސްޚާ، 27 އޮކްޓޫބަރު 2026) އާއި ގުޅުވައިގެން ލިޔާ ލިޔުމެއް ކަމަށްވާތީ، މި ލިޔުން ކިޔުމަށް ބޮޑަށް އެދެވިގެން ވަނީ އެ ކަރުދާހާއި އެކުގައެވެ. މި ލިޔުން ބިނާކޮށްފައި ވަނީ، މި ކާރިސާއާއި ގުޅޭގޮތުން ލިޔެފައިވާ 1735 ވަނަ އަހަރުގެ ލިޔުމާއި، އަދި ނައު ޣަރަގުވުމާއި ބެހޭގޮތުން ފެންނަން ހުރި އެންމެ ކުރީގެ ރިޕޯޓުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. ކަށަވަރުވާ އަދި ކަށަވަރުނުވާ ކަންކަމާ ބެހޭ ބަޔާންތަކަކީ، ލިޔުމުގެ ފަހަތުގައިވާ މަސްދަރުތަކަށް ބަލައިގެން ކޮށްފައިވާ ބަޔާންތަކެވެ. މި ލިޔުމުގައި އިނގިރޭސި ލަފުޒު "ހައިޑްރޮގްރަފީ" ގެ ބަދަލުގައި ދިވެހި ބަހަކަށް ބޭނުން ކޮށްފައިވާނީ ޑރ. ޙަސަން ހަމީދުގެ އިނގިރޭސި – ދިވެހި ބަސްފޮތުގައި ވާ ގޮތަށް "ހައިޑްރޮގްރެފި" އެވެ.
ފެށުން
މީލާދީން 1555 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓު މަހުން 22 ގައި، ޕޯޗުގީޒުންގެ ބޮޑު ނަވެއް ކަމަށްވާ ކޮންސެއިސާއޯ، މަޑަގަސްކަރައިގެ އިރުމަތިން އިންޑިއާއަށް ދަތުރުކުރަމުން ދަނިކޮށް ފަރަކަށް އުރި ޣަރަގުވެއްޖެއެވެ. ލޮލަށް ފެންނަ ފަށުގައި ސަލާމަތުގެ އައްސޭރިއަކަށް ހިކިފަސް ތަނަކަށް އޮތީ ކުޑަކުޑަ، ތިރި، ރަށެއް ނުވަތަ ފުއްޓެކެވެ. އެ ރަށަށް އަރަން އުޅުމުގެ ތެރޭގައި ރަސްގެފާނުގެ މުދަލާއި ހަވާލުވެގެން ނަވުގައި ހުރި މީހާ (ފެކްޓަރު) ގެނބިގެން މަރުވެއްޖެއެވެ. އެއީ މި ކާރިސާގެ ފުރަތަމަ މަރެވެ. މި ކުޑަކުޑަ ރަށުގައި ހައްޔަރުވެފައި ތިބޭތާ ހަފްތާތަކެއް ފަހުން، މީގެ ތެރެއިން ސާޅީސް މީހުން، ހަލާކުވެފައިވާ ނަވުގެ ބައިތަކުން ހެދި އުޅަނދެއްގައި އިންޑިއާއަށް ފުރައިގެން ހިނގައްޖެއެވެ. ބާކީ ތިބި މީހުންގެ ތެރެއިން ގިނަބަޔަކު ޖެހިގެން އައި ހަތް މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މަރުވިއެވެ. އެންމެ ފަހުން ދިރިތިބި މީހުން މާސިންގާ ކަނޑުގައި މަރާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ ކުރަމުން ގޮސް، އޭގެ ތެރެއިން ބާރަ މީހުންނަށް އިންޑިއާގެ މަލަބާރު އައްސޭރީގެ ކޮޗިނަށް ދެވުނެވެ. ފަހުގެ ލިޔުންތެރިން މި ކާރިސާ ހިނގިކަމަށް ބަޔާންކުރަނީ، ފޮއްޅަވައިގެ އަތޮޅެއް ކަމަށްވާ ޕެރޯސް ބަންހޯސް ނުވަތަ ކުރީ ޒަމާނުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަންދޫ އަތޮޅު ގައެވެ. 2021 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރުގައި، މޮރިޝަސްގެ ވަކީލު، ފިލިޕް ސޭންޑްސް ދެއްވި ވައިޓްހޯލް ލެކްޗަރުގައި، އޭނާ މި ވާހަކަ ކިޔައިދެއްވީ ކަނޑައެޅި ސާބިތުވެފައިވާ ޙަޤީޤަތަކަށް ހައްދަވައިގެންނެވެ.
