ފޯޅަވައްސާއި، ކޯޓުތަކާއި، ޚިޔާލީ ފޮލާގެ ސިޔާސަތު: ފޯޅަވަހި ހޯދުމުގެ ނަމުގައި ސިޔާސީ ބޭނުމަށް ދައްކާ ވާހަކަތަކާއި، ރޭވުންތެރިސިޔާސަތު ވަކިކޮށް ދެނެގަތުން

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް / އައުޓްރީޗް ކޯޑިނޭޝަން ޑެސްކް:

ސިޔާސީ ބޭނުމަށް ޤާނޫނީ ތާރީޚު އަލުން ލިޔުން

2026 ވަނަ އަހަރު ރިޔާސީ ބަޔާން އިއްވަވަމުން، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވަނީ ޤައުމަށް ބާރުގަދަ މެސެޖެއް ދެއްވާފައެވެ. އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ފޯޅަވަހީގެ މައްސަލައިގައި ދިވެހިރާއްޖެ ހިފަހައްޓަމުން އައިމަޤާމް ބަލިކަށިވީ ކުރީގެ ސަރުކާރުގެ ސަބަބުންނެވެ. އެއީ މޮރިޝަސްގެ ސިޔާދަތީ ބާރު އޮތްކަމަށް އިޢުތިރާފުވުމާއި، ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގެ މައްސަލަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޓްރައިބިއުނަލް ފޯ ދަ ލޯ އޮފް ދަ ސީ (އިޓްލޮސް) އަށް ގެންދިއުމަށް އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރައްވަމުންނެވެ. މީގެ މާނައަކީ، އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ޞާލިޙްގެ ސަރުކާރުން ޤައުމީ މަޞްލަޙަތަށް އުނިކަން އަންނަ ގޮތަށް ޢަމަލުކޮށްފައިވާ ކަމާއި، މިހާރުގެ ސަރުކާރުން އެ ކަންކަން އިޞްލާޙު ކުރާނެ ކަމެވެ.

މި ވާހަކަތަކާއެކު ސިޔާސީ މަސްރަޙު ހޫނުވެގެން ދިޔައެވެ. ސިޔާސީ އެއްވުންތަކުގައި "ކުރީ ސަރުކާރުން ފޯޅަވަހި ވިއްކާލީ" ކަމަށް ބުނެ އަޑުއުފުލަން ފެށިއެވެ. ޤާނޫނީ މާހިރުންގެ ނަމުގައި ބައެއް ފަރާތްތަކުން ވަނީ، މި މައްސަލަ އިޓްލޮސްއަށް ދިޔަ ނުދީ ހިފެހެއްޓެން އޮތް ކަމަށް ބުނެފައެވެ. އަދި ބައެއް ފަރާތްތަކުން ދެކޭ ގޮތުގައި، ރާއްޖޭން އެ މައްސަލައިގައި ބައިވެރިނުވި ނަމަ، ކަނޑުގެ އިން ކަނޑައެޅުން ހުއްޓުވުނީހެވެ. ހަމައެއާއެކު، އިނގިރޭސި ސިޔާސީ ބޭފުޅެއް ކަމަށްވާ ނައިޖަލް ފަރާޖް، އިނގިރޭސި ޕާލަމެންޓުގައި ވާހަކަ ދައްކަވަމުން، ރާއްޖޭން މި މައްސަލަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކޯޓަށް (އައި.ސީ.ޖޭ) އަށް ގެންގޮސްފާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވުމުން، މި ބަހުސްގައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ސިފައެއް ވެސް ޖެހުނެވެ.

މިފަދަ ވާހަކަތަކަކީ ސިޔާސީ ގޮތުން ކުޅޭ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ޑްރާމާއެކެވެ. ނަމަވެސް، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުތައް ހިނގަނީކީ ކެމްޕޭން ޖަލްސާތަކުގައި ދައްކާ ވާހަކަތަކަކަށް ބިނާވެގެންނެއް ނޫނެވެ. މޮރިޝަސް އާއި ރާއްޖޭގެ މައްސަލައިގެ ކަން ހިނގާދިޔަ ޤާނޫނީ ތަރުތީބަށް ފުންކޮށް ބަލާލުމުން، މިހާރު ދެކެވޭ ގިނަ ވާހަކަތަކުގެ ޙަޤީޤަތް ސާފުވާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، މި ލިޔުމުގައި ބަލާލާނީ ކަނޑުގެ އިން ކަނޑައެޅުމުގެ މައްސަލަ އުފެދިގެން އައި ޤާނޫނީ މަގަށާއި، ޢާންމުންގެ މެދުގައި އުފެދިފައިވާ ބައެއް ކުށްހީތައް ސާފުކޮށްދިނުމުގެ މައްޗަށެވެ. އަދި ފޯޅަވަހީގެ މައްސަލައިގައި ސިޔާދަތީ ދަޢުވާއެއް ރާއްޖޭން ކުރަން ބޭނުންވާ ނަމަ، އޮތް އިސްތިރާޖީ މަގަކީ ކޮބައިކަން ވެސް ބަލާލާނަމެވެ.

ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުގައި ޠަބައީ ރަށްވެހީންނާއި އިސްތިޢުމާރީ ބީރަށްވެހީންގެ ތަފާތު – ފޯޅަވަހީގެ ތާރީޚީ ރަށްވެހީންނާއި، އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ގޮތް ނިންމުމުގެ ޙައްޤާ ގުޅޭ ޤާނޫނީ ނަތީޖާތައް

ޖޯން ސްޕީޑްގެ ސައުތް އީސްޓް އިންޑިއާ ޗާޓް - 1676 

ފެން ފޯ ރައިޓްސް/ ލީގަލް އެންޑް އިންޓަނޭޝަނަލް ލޯ:

ތަޢާރަފު

އިސްތިޢުމާރީ ބާރުތަކުން "ޗާގޯސް އާކިޕެލަގޯ" ގެ ނަމުން ނަންދީފައިވާ ފޯޅަވަހީގެ މައްސަލައިގައި ކުރެވޭ ބަހުސްތައް މިހާރު ބޮޑަށް އަމާޒުވަނީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުގެ މުހިންމު ސުވާލަކަށެވެ. އެއީ އެ ރަށްތަކާ ތާރީޚީ ގޮތުން ގުޅިފައިވާ އާބާދީއަކީ އެތަނުގެ "ޠަބައީ ރަށްވެހީން"(indigenous people) ކަމުގައި ބަލާނީތޯ ނުވަތަ އެއީ އިސްތިޢުމާރީ ދަނޑުވެރިކަމުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން އުފެދުނު "އިސްތިޢުމާރީ ބީރަށްވެހީން"(settler community) ކަމުގައި ބަލާނީތޯ ކުރެވޭ ސުވާލެވެ.

މި ތަފާތަކީ ހަމައެކަނި ލަފުޒީ ތަފާތެއް ނޫނެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުގައި އާބާދީއެއް ގިންތިކުރާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގެ ޙައްޤާއި (self-determination)، ސިޔާދަތީ ބާރާއި، ބިމުގެ މިލްކުވެރިކަމުގެ ޙައްޤުތައް މާނަ ކުރުމުގައި ބޮޑެތި ތަފާތުތަކެއް އާދެއެވެ. "ޠަބަޢީ ރަށްވެހީން" ކަމަށް ބަލަނީ އިސްތިޢުމާރީ ބާރުތައް އައުމުގެ ކުރިން އެ ބިމަކާ ތާރީޚީ ގުޅުމެއް އޮތް މުޖުތަމަޢުތަކަށެވެ. ނަމަވެސް "އިސްތިޢުމާރީ ބީރަށްވެހީން" އާންމުކޮށް އުފެދެނީ އިސްތިޢުމާރު ފުޅާ ކުރުމުގެ ތެރޭގައި ހިނގި ހިޖުރަކުރުންތަކާއި، އަޅު މަސައްކަތްތެރިން ބަދަލުކުރުމާއި، އިސްތިޢުމާރީ ދަނޑުވެރިކަމާ ސިނާޢީ މަސައްކަތުގެ ނިޒާމުތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ.

އެހެންކަމުން، ފޯޅަވަހީގެ މައްސަލަ ދެނެގަތުމަށްޓަކައި އެ ސަރަޙައްދުގެ ތާރީޚާއި، ޖޯގުރަފީއާއި، އާބާދީއަށް އައި ބަދަލުތަކާއި، އިސްތިޢުމާރީ ބާރުތަކުން އެ ރަށްތައް އަލުން ގިންތިކުރި ގޮތް ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ދިރާސާ ކުރަންޖެހެއެވެ. މި ރަށްތަކުގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ވިހިވަނަ ޤަރުނުގެ ސިޔާސީ ހަމަ ތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ބަލައިގެން ވާންއޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. ފޯޅަވަހީގެ ތާރީޚު ގުޅިފައިވަނީ ދިވެހިންގެ ދިރިއުޅުމާއި، ކަނޑު ދަތުރުފަތުރާއި، ޔޫރަޕުގެ ޗާޓުތަކާއި، އިސްތިޢުމާރީ ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިޤްތިޞާދާއި، އަދި އެ ބާރުތަކުގެ އިދާރީ ހިންގުމުގެ ތެރެއިން ބަދަލުވަމުން އައި އެތަކެއް ޤަރުނަކާއެވެ.

ފޯޅަވަހީގެ އަދުގެ އާބާދީ ކަމުގައިވާ އިސްތިޢުމާރީ ބީރަށްވެހީން (ޗާގޯސިއަނުން) އުފެދިފައިވާ ގޮތް މި ފުޅާ ތާރީޚީ އޮނިގަނޑުގެ ތެރެއިން ދެނެގަނެވިގެން މެނުވީ، ޠަބަޢީ ރަށްވެހީންގެ ދަރަޖައާއި އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ގޮތް ނިންމުމުގެ ޙައްޤާ، އަމިއްލަ ވަކި ވެރިކަމެއް އުފެއްދުމުގެ ޙައްޤާއި ގުޅޭގޮތުން މިހާރު ކުރެވޭ ޤާނޫނީ ބަހުސްތަކަށް ފުރިހަމަ މާނައެއް ނުދެވޭނެއެވެ.

ސިޔާސީ ގުޅުން ކަނޑާލުމަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތައް މެދުކެނޑޭ ކަމެއް ނޫން: މޮރިޝަސްގެ ކޮމިއުނިކޭއަށް ދިވެހި މަދަނީ އިސްނެގުމެއްގެ ރައްދު (27 ފެބްރުއަރީ 2026)

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް / މާލެ، ދިވެހިރާއްޖެ

އިދާރީ ނޯޓު

މި ބަޔާނަކީ "ޕެން ފޯ ރައިޓްސް" އިން ހިންގާ އިންޑިއާ ކަނޑުން އިސްތިޢުމާރު ނައްތާލުމާ ބެހޭ މަދަނީ ދިރާސީ އިސްނެގުމުގެ ފަރާތުން، މޮރިޝަސް އިން ދިވެހިރާއްޖެއާއި ސިޔާސީ ގުޅުން ކަނޑާލިކަން އަންގާ ނެރުނު ކޮމިއުނިކޭ އާއި ގުޅިގެން ނެރޭ ބަޔާނެކެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ސަރުކާރު ތަމްސީލުކުރާ ބަޔާނެއް ނޫނެވެ. މިއީ އިންޑިއާ ކަނޑުގެ އިސްތިއުމާރު ނައްތާލުމުގައި، ޑީކޮލޮނައިޒޭޝަންގެ ގާނޫނީ އަދި އިޖުރާއީ ހަމަތައް ހިފެހެއްޓުމަށް އަޅުގަނޑުމެން ކުރާ ދިރާސީ އަދި މަދަނީ މަސައްކަތުގެ ރައްދެކެވެ.