ފޯޅަވަހި ޕޮލްވާރާއަށްވެ، ޕޮލްވާރާ ޗާގޯސްއަށް ވުން: އިސްތިޢުމާރީން ރަށްރަށް ގެއްލުވާލުމާއި، އެ ރަށްރަށުގެ އާބާދީތައް ފޮހެލުމުގެ ތެރެއިން ...

ދިރާސާ ކުރަން ބަލާފައިވާ ޗާޓުތައް ފޮޓޯ ލިންކުން ބައްލަވާ

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް / އައުޓްރީޗް ކޯޑިނޭޝަން ޑެސްކު

ލަކްޝަދީބާއި ފޯޅަވަހި ހިމެނޭ ގޮތަށް، ރާއްޖޭގެ ކޮންމެ ދިމާޔަކުން ވިޔަސް ދަތުރަށް ފުރާށެވެ. ސަމުގާގެ މިސްރާބުން ތީރު އަސްތަމާނަށް އޮޑި ނަގަހައްޓާށެވެ. މޮޅު މާލިމީންނާއި، ދިވެހި ނެވިންނާއި، ކަމުގެ އުސްތާޒުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، އެމިސްރާބުގައި ދުއްވުމުން އަތުވާނީ "ތީރުރާއްޖޭގެ" ރަށްތަކެވެ. މިއީ ސަމުގާގެ މިސްރާބަށް ނިޞްބަތްކޮށް ދިވެހިން ނަންދީފައިވާ ރަށްތަކެކެވެ. މީލާދުން 1462 ގައި، މަޝްހޫރު ޢަރަބި މާލިމީ އަދި ސައްޔާޙު އިބްނި މާޖިދު، ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. "ތިރިރަގާ" (ތީރުރާއްޖެ) ގެ ރަށްތަކަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބައެކެވެ. މިއަދުގެ ނަމުންނަމަ އެއީ، މަސްކަރީން ސަރަޙައްދު ހިމެނޭ ގޮތަށް، މަޑަގަސްކަރައިގެ ހުޅަނގު އުތުރުން އެ ކަރަ ވަށާލައިގެން، އިރުމަތީ ފަރާތުން އައިސް އެ ކަރައިގެ އިރު ދެކުނަށް، އެތުރިފައިވާ ރަށްތަކެވެ. ތީރުރާއްޖޭގެ ރަށްތަކަށް ކުރިން ކީ ނަންތައް ބަދަލުވީ ވަސްކޮޑަގާމާ އާއި ޕޭދްރޯ މަސްކަރިންޔާސް މި ސަރަޙައްދަށް އައި ފަހުންނެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ޕޭދްރޯ މަސްކަރިންޔާސް އާއި ދިމާވި ރަށަކަށް "ދޮމް ގާސިއާ" ނުވަތަ "ދޮމް ގާސިއާ ޖެ ނޮރޯންޏަ" އޭ ކިޔާ ނަންދިނެވެ. ފަހުން މި ރަށް ވެގެން ދިޔައީ ޑިއެގޯ ގާސިއާ އަށެވެ. ނަމަވެސް ޗާޓެއްގައި މިރަށުގެ ނަން ފުރަތަމަ ހިމެނީ، މީލާދުން 1550 ގައި ޕިއާޚް ދެސިލިއޭ (Pierre Desceliers) އެވެ. އޭނާއަކީފަރެންސޭސި ކާޓޯގްރާފަރެކެވެ.

އޭގެފަހުން މިރަށް ކައިރީގައި އޮތް ދެ ތިލައިން އެއް ތިލަޔަށް ޗަގަސްއޭ ކިޔެވެ. އަނެއް ތިލަޔަށް ޕޭރޮސް ބެނޯސް އޭ ކިޔަން ފަށައިފިއެވެ. އޭރުއްސުރެ ޗާޓުތަކުން އަބަދުވެސް މިރަށާއި، މި ފަޅުތައް ދައްކަނީ ރާއްޖޭގެ ހުޅަނގުންނެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އައްޑު އަތޮޅަށް ވުރެ އުތުރުން ރާއްޖެއާ ވަރަށް ދުރުންނެވެ. ހަމައެއާއިއެކު އައްޑު އަތޮޅުގެ ދެކުނުން، "ޕޮލްވާރާ"، "ޕޮލްވަރެއިރާ"، "ޕޮލޮވޮއިސް" މި ނަން ނަމުން ކިޔާ ރަށެއް ނުވަތަ ރަށްތަކެއް ޗާޓުގައި ދިރިއުޅެމުން އާދެއެއެވެ. ގާތް ގަނޑަކަށް 250 އަހަރު ވަންދެން ޑިއެގޯ ގާސިއާ-ޗަގަސް އާއި ޕޮލްވާރާ އެކުއެކީގައި، ޗާޓުތަކުގެ މި ދެ ސަރަޙައްދުގައި ދިރިއުޅެމުން އައެވެ. އެއަށް ފަހު މަޑު މަޑުން، ރާއްޖެއާ ގާތަށް، އައްޑު އަތޮޅާ ދިމާ ދެކުނަށް ޑިއެގޯ ގާސިއާ-ޗަގަސް ޗާޓުތަކުގައި ދަތުރު ކުރަން ފައްޓައިފިއެވެ. އެންމެ ފަހުން އައްޑު އަތޮޅުގެ ދެކުނުން "ޕޮލްވާރާ" އާއި އަރާ ހަމަކޮށް، ޗާޓުތަކުން ޕޮލްވާރާގެ ނަން ފޮހެލައި އެތަނުގައި ޑިއެގޯ ގާސިއާ-ޗަގަސްގެ ނަން ޤާއިމު ވެއްޖެއެވެ.

މިލިޔުމުގައި ބަލައިލާނީ ފޯޅަވައްސަށް ޕޮލްވާރާ ކިޔުނު ގޮތާއި، ފަރަންސޭސި ކާޓޯގްރާފަރު ޕިއާޚް ޑެސިލިއޭ އާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ 9 ވަނަ ހަސަން ރަސްގެފާނާއި ތާރީޚީ ގޮތުން ގުޅެނީ ކިހިނެއްތޯއެވެ. އަދި ހަސަން ރަސްގެފާނުގެ ސިޓީފުޅުގައި ފޯޅަވައްސަށް ޕުއްލޮބޭ (Pullobay) ކިޔާފަ، ޕިއާޚް ދެސިލިއޭ އޭނާގެ ޗާޓުގައި ޕޮލްވާރާ (Pollowois, Polvareira, Polvara) އޭ ލިޔުއްވާފަ އޮއްވާ، ޕިރާޑް ފޯޅަވައްސަށް ޕޮލުއޭސް (pollouoys) ލިޔެފައިވަނީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ. އަދި މިއަށްވުރެ ބޮޑަށް ވަކި ހިސާބަކުން މިރަށްތައް ޗާޓުތަކުން ގެއްލުނީ ކީއްވެތޯއެވެ.

ފޯޅަވަހި ހަވާލުކުރުމުގެ ބިލް ވޯޓަކާއި ނުލާ، އިނގިރޭސި މަތި ގެއިން ފާސްވެއްޖެ

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް / އައުޓްރީޗް ކޯޑިނޭޝަން ޑެސްކު

ޖެނުއަރީ 5 ވަނަ ދުވަހު، އިނގިރޭސި މަތިގޭގައި "ފޯޅަވަހި މޮރިޝަސްއާއި ހަވާލު ކުރުމުގެ ބިލުގެ" ރިޕޯޓު ސްޓޭޖްގައި ހަތަރު ބަލިން ސަރުކާރު ބަލިވުމަށް ފަހު، ބިލުގެ ތިންވަނަ ކިޔުމުގައި އަނެއްކާވެސް ވައި ބަދަލުވެއްޖެއެވެ. ބިލުގެ ތިން ވަނަ ކިޔުން ޝެޑިއުލް ކޮށްފަ އޮތީ މިމަހުގެ 7 ވަނަ ދުވަހަށެވެ. ނަމަވެސް އެދުވަހުގެ ބަހުސްތައް ނުނިމި، އަނެއްކާވެސް އިއްޔެ، 12 ޖެނުއަރީގައި ބަހުސް ކުރިއަށް ގެންދެވުނެވެ. އިނގިރޭސި މަތިގޭގެ އިއްޔެގެ މަޖުލިސް ނިމިގެން ދިޔައީ،"ފޯޅަވަހި މޮރިޝަސްއާއި ހަވާލު ކުރުމުގެ ބިލު" ވޯޓަކާއި ނުލާ، އިޖްރާއީ ގޮތުން ފާސް ވެގެންނެވެ.

މި ބިލު ފާސް ކުރުމާއި މެދު، ބޮޑެތި ސުވާލު ތަކެއް އުފައްދާ ސްޓާމާރގެ ސަރުކާރު، 5 ވަނަ ދުވަހުގައި ނެގި ހަތަރު ވޯޓުން ބަލިވުމަށް ފަހު، އެންމެންވެސް ތިބީ ބިލު ޕިންޕޮންގް މަރުޙަލާއަށް ދިޔައީ ކަމަށް ބަލައިގެންނެވެ. ނަމަވެސް އިއްޔެ އިނގިރޭސި މަތިގޭގައި ކަން ހިނގާ ދިޔައީ ޢާއްމު އުޞޫލުތަކާއި ޚިލާފަށެވެ. ރިޔާސަތުން ތަކުރާރުކޮށް އެއް ސުވާލެއް ކޮށް ލޯޑުންގެ މެދުގައި އޮޅުން ބޮޅުން އުފެއްދުމަށް ފަހު ބިލު ފާސް ވެއްޖެ ކަމަށް ކަނޑަ އެޅީއެވެ. މިކަމުގެ ހިތްހަމަ ނުޖެހުން އިދި ކޮޅު މެމްބަރުންގެ މެދުގައާއި، ޗާގޯސިއަނުންގެ މެދުގައި އިތުރުވެ މައްސަލަ އަންނަނީ ހޫނު ވަމުންނެވެ. ވީމާ މި ޚަބަރު މަޒުމޫނުގައި ޚުލާސާ ގޮތަކަށް ބަލައިލާނީ، އިއްޔެ އިނގިރޭސި މަތި ގޭގައި ކަން ހިނގާދިޔަ ގޮތުގެ މައްޗަށާއި، ބިލު ފާސްވުމުން ދެން އޮންނާނީ ކޮން މަރުޙަލާއެއްތޯއާއި، މިކަމުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ މަސްލަހަތަށާއި، ޑިކޮލޮނައިޒް ކުރުމުގެ މަސައްކަތަށް ބުރުލެއް އަރާނެތޯއެވެ.

ފޯޅަވަހި އެއްބަސްވުން އިނގިރޭސި މަތިގެއިން ފާހެއް ނުވި، ލޯޑުން ހަތަރު އެތިފަހަރު ޖަހާ ލޭބާ ސަރުކާރު ބަލި ކޮށްފި

ޕެން ފޯ ރައިޓްސް / އައުޓްރީޗް ކޯޑިނޭޝަން ޑެސްކު

އިއްޔެއަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފޯޅަވަހި ހަރަކާތުގެ މެމްބަރުންގެ ހިތްތަކުގައި ނުތަނަވަސް ކަމެއް ފެތުރިގެން ދިޔަ ދުވަހެކެވެ. ސަބަބަކީ އިއްޔެ، އިނގިރޭސި ވިލާތުގައި މިވަގުތު އޮތް ލޭބަރ ޕާޓީގެ ސަރުކާރުން، ފޯޅަވަހި މޮރިޝަސްއަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސް ވުމަށް އަމަލު ކުރުން ލާޒިމުވާނޭ ބިލެއް، ފާސްކުރުމަށް އިނގިރޭސި ޕާލަމެންޓުގެ މަތިގޭގައި ތާވަލު ކުރީތީއެވެ. އެހެންވެ އެބިލު ފާސްވެދާނެ ކަމުގެ މައްޗަށް ފިކުރުކުރެވި ކަންބޮޑުވާ ގޮތް ވީއެވެ. އެ ބިލުގެ ނަމަކީ "ޑިއޭގޯ ގާސިއާ މިލިޓަރީ ބޭސް އެންޑް ބްރިޓިޝް އިންޑިއަން އޯޝަން ޓެރިޓްރީ ބިލް" އެވެ. ބިލުގައި އިއްޔެ އެ ނިމުނީ ރިޕޯޓް ސްޓޭޖެވެ. ބިލުގެ ތިންވަނަ ކިޔުން އޮންނާނީ 7 ޖެނުއަރީ ވާ ބުދަ ދުވަހު، ނުވަތަ މާދަމާއެވެ. ތިންވަނަ ކިޔުމަކީ ބިލުގެ އެންމެ ފަހު މަރުޙަލާއެވެ. މި މަރުހަލާގައި، ހިމެނޭނީ ބިލަށް ޓެކްނިކަލް ބަދަލު ގެނައުމާއި، ފުށުއަރާ ޤާނޫނު ތަކާއި، މުއާޙިދާތައް ފާހަގަ ކުރުމާއި، ގެންނަންވީ ބަދަލުތައް ސާފުކޮށް ކަށަވަރު ކުރުމެވެ. މި މަރުޙަލާގައި ބިލު ފާސްވެއްޖެ ނަމަ ދެން ދާނީ ލެޖިސްލޭޓިވް ޕްރޯސަސްއަށެވެ.

ނަމަވެސް ތިންވަނަ ކިޔުމުގައި، ނުވަތަ އެންމެ ފަހު މަރުހަލާގައި ބިލު ފާސް ނުވެއްޖެ ނަމަ ދެން ބިލު އަބުރާ ދާނީ ތިރިގެއަށެވެ. މިގޮތަށް ބިލު އަނބުރާ ތިރިގެއަށް ދިޔުމަށް އިނގިރޭސި ވިލާތުގައި ކިޔަނީ "ޕިންޕޮން" މަރުޙަލާއަށް ދިއުމެވެ. އާދެ ޕިންޕޮން މަރުޙަލާގައި އޮންނަކަމަކީ ދެގެ ދޭތެރޭގައި ބިލާއިގެން އޮޅުލުމެވެ. ބަދަލު ކުރަން ބޭނުންވާ އިބާރާތްތަކާއި ލަފުޒުތަކުގައި ހިފާ ދެމުމެވެ. މިގޮތަށް އެއް ގެއިން އަނެއް ގެޔަށް ބިލު ފޮނުވަމުން އައިސް އެންމެ ފަހުން މެންބަރުންނަށް އެއްބަސް ވެވުނީމާ، ޝާހީ ރުހުމަށް ފޮނުވާ، އެހިސާބުން ބިލު ޤާނޫނަކަށް ވެގެން ދަނީއެވެ. ވީމާ މި ޚަބަރު މަޒުމޫނުގައި ގެނެސްދޭނީ އިއްޔެ އިނގިރޭސި މަތިގޭގައި ސްޓާމަރ ގެ ސަރުކާރު ހަތަރު ބަލިވީ ވާހަކައިގެ ޚުލާސާއެވެ.